5 - اهانت ، مانند : ( ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ ) « 1 » . 6 - تسخير و مذلّت ، مانند : ( كُونُوا قِرَدَةً ) « 2 » چنين تعبير كرد از منتقل شدن آنها از حالى به حالى ديگر به جهت خوارى آنها ، پس اين أخص از اهانت است . 7 - تعجيز ، مانند : ( فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ ) « 3 » ، چون منظور طلب آوردن سوره از كافران نيست ، بلكه مقصود آشكار كردن عجز و ناتوانى آنها از انجام اين كار است . 8 - امتنان ، مانند : ( كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ ) « 4 » . 9 - تعجب ، مانند : ( انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثالَ ) « 5 » . 10 - تسويه و بىتفاوتى ، مانند : ( فَاصْبِرُوا أَوْ لا تَصْبِرُوا ) « 6 » . 11 - إرشاد و راهنمايى ، مانند : ( وَ أَشْهِدُوا إِذا تَبايَعْتُمْ ) « 7 » . 12 - احتقار و خوار شمردن ، مانند : ( أَلْقُوا ما أَنْتُمْ مُلْقُونَ ) « 8 » . 13 - إنذار و هشدار ، مانند : ( قُلْ تَمَتَّعُوا ) « 9 » . 14 - إكرام و گرامى داشت ، مانند : ( ادْخُلُوها بِسَلامٍ ) « 10 » . 15 - ايجاد كردن و آن از تسخير أعم است ، مانند : ( كُنْ فَيَكُونُ ) « 11 » . 16 - إنعام ، يعنى : يادآورى نعمت ، مانند : ( كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ ) « 12 » . 17 - تكذيب ، مانند : ( قُلْ فَأْتُوا بِالتَّوْراةِ فَاتْلُوها ) « 13 » ، ( قُلْ هَلُمَّ شُهَداءَكُمُ - الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هذا ) « 14 » . 18 - مشورت ، مانند : ( فَانْظُرْ ما ذا تَرى ) « 15 » . 19 - عبرت گرفتن ، مانند : ( انْظُرُوا إِلى ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ ) « 16 » . 20 - تعجّب ، مانند : ( أَسْمِعْ بِهِمْ وَ أَبْصِرْ ) « 17 » سكّاكى اين را در بحث استعمال إنشاء به معنى خبر ذكر كرده است .
الإتقان في علوم القرآن ( فارسى )ج ٢ — صفحة 259
مساهمون: جلال الدين السيوطي
ص٢٥٩
و نيز از أقسام إنشاء نهى است ، و آن طلب دست كشيدن از فعل است ، و صيغهء
هامش
( 1 ) دخان ، 49
( 2 ) بقرة ، 65
( 3 ) بقرة ، 23
( 4 ) انعام ، 141
( 5 ) اسراء ، 48
( 6 ) طور ، 16
( 7 ) بقرة ، 283
( 8 ) يونس ، 80
( 9 ) ابراهيم ، 30
( 10 ) حجر ، 46
( 11 ) بقرة ، 117
( 12 ) انعام ، 143
( 13 ) آل عمران ، 93
( 14 ) انعام ، 150
( 15 ) صافات ، 102
( 16 ) انعام ، 99
( 17 ) مريم ، 38