5 - اهانت ، مانند :
( ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ )
« 1 » .
6 - تسخير و مذلّت ، مانند :
( كُونُوا قِرَدَةً )
« 2 » چنين تعبير كرد از منتقل شدن آنها از حالى به حالى ديگر به جهت خوارى آنها ، پس اين أخص از اهانت است .
7 - تعجيز ، مانند :
( فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ )
« 3 » ، چون منظور طلب آوردن سوره از كافران نيست ، بلكه مقصود آشكار كردن عجز و ناتوانى آنها از انجام اين كار است .
8 - امتنان ، مانند :
( كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ )
« 4 » .
9 - تعجب ، مانند :
( انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثالَ )
« 5 » .
10 - تسويه و بىتفاوتى ، مانند :
( فَاصْبِرُوا أَوْ لا تَصْبِرُوا )
« 6 » .
11 - إرشاد و راهنمايى ، مانند :
( وَ أَشْهِدُوا إِذا تَبايَعْتُمْ )
« 7 » .
12 - احتقار و خوار شمردن ، مانند :
( أَلْقُوا ما أَنْتُمْ مُلْقُونَ )
« 8 » .
13 - إنذار و هشدار ، مانند :
( قُلْ تَمَتَّعُوا )
« 9 » .
14 - إكرام و گرامى داشت ، مانند :
( ادْخُلُوها بِسَلامٍ )
« 10 » .
15 - ايجاد كردن و آن از تسخير أعم است ، مانند :
( كُنْ فَيَكُونُ )
« 11 » .
16 - إنعام ، يعنى : يادآورى نعمت ، مانند :
( كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ )
« 12 » .
17 - تكذيب ، مانند :
( قُلْ فَأْتُوا بِالتَّوْراةِ فَاتْلُوها )
« 13 » ،
( قُلْ هَلُمَّ شُهَداءَكُمُ - الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هذا )
« 14 » .
18 - مشورت ، مانند :
( فَانْظُرْ ما ذا تَرى )
« 15 » .
19 - عبرت گرفتن ، مانند :
( انْظُرُوا إِلى ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ )
« 16 » .
20 - تعجّب ، مانند :
( أَسْمِعْ بِهِمْ وَ أَبْصِرْ )
« 17 » سكّاكى اين را در بحث استعمال إنشاء به معنى خبر ذكر كرده است .
نهى :
و نيز از أقسام إنشاء نهى است ، و آن طلب دست كشيدن از فعل است ، و صيغهء
هامش
( 1 ) دخان ، 49
( 2 ) بقرة ، 65
( 3 ) بقرة ، 23
( 4 ) انعام ، 141
( 5 ) اسراء ، 48
( 6 ) طور ، 16
( 7 ) بقرة ، 283
( 8 ) يونس ، 80
( 9 ) ابراهيم ، 30
( 10 ) حجر ، 46
( 11 ) بقرة ، 117
( 12 ) انعام ، 143
( 13 ) آل عمران ، 93
( 14 ) انعام ، 150
( 15 ) صافات ، 102
( 16 ) انعام ، 99
( 17 ) مريم ، 38