مؤكّدش جدايى نمىافتد ، مانند :
( اتَّقُوا اللَّهَ وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اتَّقُوا اللَّهَ )
« 1 » ،
( إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاكِ وَ طَهَّرَكِ وَ اصْطَفاكِ عَلى نِساءِ الْعالَمِينَ )
« 2 » كه اين دو آيه از باب تكرار است نه تأكيد صناعى لفظى ، و از همين قبيل است آياتى كه از جهت طولانى شدن جمله در آنها تكرار واقع شده كه گذشت .
6 - تعدد متعلّق ، به اينكه آنچه ديگر بار تكرار شده متعلق به غير آنچه اوّلى به آن تعلّق دارد بوده باشد ، و اين قسم را ترديد مىنامند ، مانند فرمودهء خداوند :
( اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ فِيها مِصْباحٌ الْمِصْباحُ فِي زُجاجَةٍ الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ )
« 3 » ، كه چهار بار در آن ترديد واقع شده است .
و از اين قبيل شمرده شده فرمودهء خداوند :
( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ )
« 4 » كه هر چند سى و چند بار تكرار شده ولى هر كدام به ما قبل خودش متعلق مىباشد ، به همين جهت از سه بار بيشتر آمده ، و اگر همه به يك شىء بازمىگشت از سه بار بيشتر نمىآمد ؛ زيرا كه تأكيد بيش از آن نيست ، اين مطلب را عبد السلام و غير او گفتهاند .
و اگر چه بعضى از آنها نعمت نيست ، كه ذكر نعمت براى برحذر بودن از آن خود نعمت است ، و سؤال شده كه : چه نعمتى در فرمودهء خداوند :
( كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ )
« 5 » هست ؟ كه چند جواب داده شده بهترين آنها اينكه : منتقل شدن از خانهء همّ و غم به خانه خوشحالى ، و راحت كردن مؤمن و نيكوكاران از فاجران .
و همچنين است فرمودهء خداوند :
( وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ )
« 6 » در سورة المرسلات ، چون خداى تعالى قصههاى مختلفى را ذكر كرده و پس از هر كدام اين جمله را تكرار فرموده ، كه انگار پس از هر قصه فرموده باشد : « واى بر كسى كه اين قصه را دروغ شمارد » .
و همينطور در سورة الشعراء :
( إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً وَ ما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ وَ إِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ )
« 7 » كه هشت بار تكرار شده هر بار پس از يك قصّه ، پس اشاره در هر كدام به قصهء پيغمبرى كه پيش از آن ياد شده مىباشد ، و نشانههاى عظمت الهى و عبرتهايى كه در آن نهفته است .
هامش
( 1 ) حشر ، 18
( 2 ) آل عمران ، 42
( 3 ) نور ، 35
( 4 ) رحمن ، 13 و 16 و 18
( 5 ) رحمن ، 26
( 6 ) مرسلات ، 19 و 24
( 7 ) شعراء ، 8 و 9 و 67 و 103 و 121 و 139 و 158 و 174 و 190