اشتباه كردهاند ، و تكرار فوايدى دارد :
1 - تقرير كه گفتهاند : هرگاه سخن تكرار شود تقرير مىگردد ، و خداى تعالى سبب تكرار قصهها و هشدارهاى قرآن را چنين توجه داده :
( وَ صَرَّفْنا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْراً )
« 1 » .
2 - تأكيد .
3 - بسيار توجه دادن بر آنچه نفى تهمت مىكند ، تا كاملا سخن مورد قبول واقع شود ، و از اين قبيل است :
( وَ قالَ الَّذِي آمَنَ يا قَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشادِ * يا قَوْمِ إِنَّما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا مَتاعٌ )
« 2 » كه بدين جهت ندا در آن تكرار شده است .
4 - هرگاه جمله طولانى شده و بيم فراموشى اوّلى برود بار ديگر تكرار مىگردد تا تجديد و تازه شود ، و از اين گونه است فرمودهء خداوند :
( ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ أَصْلَحُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها )
« 3 » ،
( ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هاجَرُوا مِنْ بَعْدِ ما فُتِنُوا ثُمَّ جاهَدُوا وَ صَبَرُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها )
« 4 » ،
( وَ لَمَّا جاءَهُمْ كِتابٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ )
تا آنجا كه فرموده :
( فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ )
« 5 » ،
( لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِما أَتَوْا وَ يُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِما لَمْ يَفْعَلُوا فَلا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفازَةٍ مِنَ الْعَذابِ )
« 6 » ،
( إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَباً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ )
« 7 » .
5 - تعظيم و هولانگيزى ، مانند :
( الْحَاقَّةُ * مَا الْحَاقَّةُ )
« 8 » ،
( الْقارِعَةُ * مَا الْقارِعَةُ )
« 9 » ،
( أَصْحابُ الْيَمِينِ ما أَصْحابُ الْيَمِينِ )
« 10 » .
اگر بگويى : اين نوع يكى از اقسام نوع پيش از آن است ، چون يكى از گونههاى آن تأكيد بوسيلهء تكرار لفظ بود ، پس پسنديده نيست كه نوع مستقلّى شمرده شود ؟ مىگويم : با آن جمع مىشود و از آن جدا مىگردد ، و بر آن فزونى يابد و از آن كمتر مىشود ، لذا به طور مستقل يك نوع مستقل بشمار آمد ، چون گاهى تأكيد تكرار مىباشد چنان كه گذشت ، و گاهى تكرار نيست كه باز گذشت ، و گاهى تكرار غير از تأكيد صناعى مىباشد هر چند كه در معنى تأكيد را هم مىرساند .
و از آن است آنچه بين دو مكرر فاصله واقع شده ؛ چون در تأكيد بين آن و
هامش
( 1 ) طه ، 113
( 2 ) غافر ، 38 و 39
( 3 ) نحل ، 119
( 4 ) نحل ، 110
( 5 ) بقرة ، 89
( 6 ) آل عمران ، 188
( 7 ) يوسف ، 4
( 8 ) حاقة ، 1 و 2
( 9 ) قارعة ، 1 و 2
( 10 ) واقعة ، 27