و سخن دربارهء ادوات يادشدهء تأكيد و معانى و جاهاى آنها در نوع چهلم گذشت .
فايده :
هرگاه « انّ » و « لام » در جملهاى جمع شدند بهمنزلهء آن است كه جمله سه بار تأكيد شده باشد ، زيرا كه « انّ » تكرار دو بار را مىرساند ، و چون « لام » هم داخل شده سه بار مىشود . و از كسائى است كه « لام » براى تأكيد خبر ، و « انّ » براى تأكيد اسم است . ولى اين گفته دور از قواعد است ؛ چونكه تأكيد مربوط به نسبت است نه خبر ، و همچنين نون تأكيد ثقيله بهمنزلهء سه بار تكرار فعل است ، و نون تأكيد خفيفه بهمنزلهء دو بار تكرار آن است . سيبويه در مانند « يا أيّها » گفته : الف و هاء براى تأكيد به « اىّ » پيوست شدند ، انگار كه « يا » را دو بار تكرار كرده باشد و اسم توجه داده شده . زمخشرى نيز در اين گفته از او پيروى كرده است .
فايده :
خداى تعالى فرموده :
( وَ يَقُولُ الْإِنْسانُ أَ إِذا ما مِتُّ لَسَوْفَ أُخْرَجُ حَيًّا
- و آدمى گويد آيا هرگاه مردم حتما پس از آن برانگيخته و زنده خواهم شد « 1 » . جرجانى در نظم - القرآن گفته : لام در اين آيه براى تأكيد نيست ؛ چون گوينده منكر است و چگونه چيزى را كه انكار مىدارد تأكيد مىكند ، بلكه اين را از زبان پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم حكايت كرده كه آن جناب با ادات تأكيد زنده شدن پس از مرگ را بيان داشته ، پس به همان گونهاى كه حكايت كرده بود آيه نازل شد .
گونهء دوم : دخول حروف زايد :
ابن جنّى گفته : هر حرفى كه در كلام عرب زياد شود به جاى يكبار تكرار جمله است .
و زمخشرى در كشّاف قديم خود گفته : باء در خبر « ما » و « ليس » براى تأكيد
هامش
( 1 ) . مريم ، 66