( اتَّبِعُوا سَبِيلَنا وَ لْنَحْمِلْ خَطاياكُمْ )
« 1 » ، يعنى : و نحن حاملون ، به دليل :
( إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ )
« 1 » كه كذب بر خبر وارد مىشود ،
( فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَ لْيَبْكُوا كَثِيراً )
« 3 » .
كواشى گفته : در آيهء اوّل أمر به معنى خبر از خبر بليغتر است ، چونكه متضمن لزوم مىباشد مانند : « ان زرتنا فلنكرمك » كه منظور تأكيد وجوب اكرام بر خودشان مىباشد ، و ابن عبد السلام گفته : چونكه أمر براى وجوب است ، پس خبر به آن تشبيه شده براى لزوم و وجوب آن .
11 - قرار دادن ندا به جاى تعجب ، مانند :
( يا حَسْرَةً عَلَى الْعِبادِ )
« 4 » كه فرّاء گفته : معنايش اين است : چه حسرتانگيز است ! و ابن خالويه گفته : اين از - دشوارترين مسائل قرآن است ، چونكه حسرت ندا نمىشود ، بلكه أشخاص ندا مىشوند ، چون فايدهء ندا توجه دادن است ، ولى معنى آن تعجب مىباشد .
12 - قرار دادن جمع قلّه به جاى جمع كثرت ، مانند :
( وَ هُمْ فِي الْغُرُفاتِ آمِنُونَ )
« 5 » با اينكه غرفههاى بهشت بىشمار است ،
( لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ )
« 6 » و حال آنكه رتبههاى مردم در علم الهى - به طور حتم - بيش از ده است ،
( اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ )
« 7 » ،
( أَيَّامٍ مَعْلُوماتٍ )
« 8 » ، نكتهء تقليل در آيهء اخير آسان نمودن بر مكلفين است .
13 - عكس آن ، مانند :
( يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ )
« 9 » .
14 - مذكر آوردن ، مؤنث بنا بر تأويل آن به مذكّر ، مانند :
( فَمَنْ جاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ )
« 10 » يعنى : وعظ ،
( وَ أَحْيَيْنا بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً )
« 11 » ، بنا بر تأويل بلدة به مكان ،
( فَلَمَّا رَأَى الشَّمْسَ بازِغَةً قالَ هذا رَبِّي )
« 12 » ، يعنى : هذا الشمس يا الطالع ،
( إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ - الْمُحْسِنِينَ )
« 13 » ، جوهرى گفته : بنا بر معنى احسان مذكر شده است .
و شريف مرتضى دربارهء فرمودهء خداوند :
( وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ * إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَ لِذلِكَ خَلَقَهُمْ )
« 14 » گفته : اسم اشاره به رحمت بر مىگردد ، و بدين جهت نفرمود :
« و لتلك » چون مؤنث رحمت غير حقيقى است ، و چونكه مىتواند تأويل آن : « أن يرحم » باشد .
15 - تأنيث آوردن مذكّر ؛ مانند :
( الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِيها )
« 15 » كه ضمير
هامش
( 1 ) . عنكبوت ، 12
( 3 ) . توبة ، 82
( 4 ) . يس ، 30
( 5 ) . سبأ ، 37
( 6 ) . انفال ، 4
( 7 ) . زمر ، 42
( 8 ) . بقرة ، 184
( 9 ) . بقرة ، 228
( 10 ) . بقرة ، 275
( 11 ) . ق ، 11
( 12 ) . انعام ، 78
( 13 ) . اعراف ، 56
( 14 ) . هود ، 118 و 119
( 15 ) . مؤمنون ، 11