هشتم : عكس آن ، مانند :
( هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنا مائِدَةً مِنَ - السَّماءِ )
« 1 » ، يعنى : آيا انجام مىدهد ؟ كه استطاعت لازمهء فعل است .
نهم : اطلاق مسبّب بر سبب ، مانند :
( وَ يُنَزِّلُ لَكُمْ مِنَ السَّماءِ رِزْقاً )
« 2 » ،
( قَدْ أَنْزَلْنا عَلَيْكُمْ لِباساً )
« 3 » يعنى : از آسمان بارانى نازل كرديم كه از آن روزى و لباس بدست مىآيد ،
( لا يَجِدُونَ نِكاحاً )
« 4 » يعنى : مئونهء ازدواج ندارند از قبيل مهريه و نفقه و ضرورتهاى ازدواج .
دهم : عكس آن مانند :
( ما كانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ )
« 5 » يعنى : قبول كردن و عمل نمودن را ؛ چون مسبّب از شنيدن است .
تذكر : از اين گونه است نسبت دادن فعل به سبب مسبّب ، مانند فرمودهء خداوند :
( فَأَخْرَجَهُما مِمَّا كانا فِيهِ )
« 6 » ،
( كَما أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ )
« 7 » كه در حقيقت خداوند تعالى آدم و حوّا را از بهشت بيرون كرد ، و سبب آن خوردن از شجرهء ممنوعه بوده ، و سبب خوردن وسوسهء شيطان .
يازدهم : ناميدن شىء به همان نامى كه داشته ، مانند :
( وَ آتُوا الْيَتامى أَمْوالَهُمْ )
« 8 » يعنى : كسانى كه يتيم بودند ، چونكه اين كار بعد از بلوغ انجام مىگيرد ،
( فَلا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْواجَهُنَّ )
« 9 » يعنى : كسانى كه قبلا شوهرانشان بودهاند ،
( مَنْ يَأْتِ رَبَّهُ مُجْرِماً )
« 10 » ، او را مجرم ناميده به جهت جرمى كه در دنيا داشته .
دوازدهم : ناميدن شىء به نامى كه به آن منتهى مىشود ، مانند :
( إِنِّي أَرانِي أَعْصِرُ خَمْراً )
« 11 » يعنى : انگورى كه خمر مىشود ،
( وَ لا يَلِدُوا إِلَّا فاجِراً كَفَّاراً )
« 12 » يعنى :
به سوى فجور و كفر رهسپار مىگردد ،
( حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجاً غَيْرَهُ )
« 13 » او را زوج ناميد چونكه عقد به زوجيت منتهى مىشود ،
( فَبَشَّرْناهُ بِغُلامٍ حَلِيمٍ )
« 14 » ،
( نُبَشِّرُكَ بِغُلامٍ عَلِيمٍ )
« 15 » در هنگام مژده او را به علم و حلم كه به آنها منتهى مىشد توصيف كرد .
سيزدهم : اطلاق اسم وارد بر محلّ آن ، مانند :
( فَفِي رَحْمَتِ اللَّهِ هُمْ فِيها خالِدُونَ )
« 16 » ، يعنى : در بهشت ، چونكه محلّ رحمت است ،
( بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ )
« 17 » ، يعنى :
فى الليل ،
( إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنامِكَ )
« 18 » يعنى : فى عينك ، بنا به قول حسن .
هامش
( 1 ) . مائدة ، 112
( 2 ) . غافر ، 13
( 3 ) . اعراف ، 26
( 4 ) . نور ، 33
( 5 ) . هود ، 20
( 6 ) . بقرة ، 36
( 7 ) . اعراف ، 27
( 8 ) . نساء ، 2
( 9 ) . بقرة ، 232
( 10 ) . طه ، 74
( 11 ) . يوسف ، 36
( 12 ) . نوح ، 27
( 13 ) . بقرة ، 23
( 14 ) . صافات ، 101
( 15 ) . حجر ، 53
( 16 ) . آل عمران ، 107
( 17 ) . سبأ ، 33
( 18 ) . انفال ، 43