نوع پنجاه و يكم در وجوه مخاطبات قرآن
ابن الجوزى در كتاب النفيس خود گفته : خطاب در قرآن پانزده وجه است .
ديگرى گفته : بر بيش از سى وجه است :
يكى : خطاب عام كه منظور از آن عموم است ، مانند فرمودهء خداوند :
( اللَّهُ - الَّذِي خَلَقَكُمْ
- خداوندى كه شما را خلق كرد « 1 » .
دوم : خطاب خاص كه مقصود از آن خاص مىباشد ، مانند :
( أَ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ
- آيا كفر ورزيديد پس از ايمانتان « 2 » ،
( يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ
اى رسول ابلاغ كن . . . . « 3 » .
سوم : خطاب عام كه منظور از آن خاص مىباشد ، مانند :
( يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ )
« 4 » كودكان و ديوانگان در اين خطاب داخل نيستند .
چهارم : خطاب خاص كه منظور عموم است ، مانند :
( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذا طَلَّقْتُمُ - النِّساءَ )
« 5 » ، خطاب را به پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم آغاز كرد ، ولى منظور تمام افرادى كه مالك طلاق هستند مىباشد ، و فرمودهء خداى تعالى :
( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنا لَكَ أَزْواجَكَ . . . )
« 6 » ، ابو بكر صيرفى گفته : ابتداى خطاب به آن حضرت بود ، و چون دربارهء موهوبه ( زنى كه بدون مهر و شرط خودش را به رسول اكرم صلّى اللّه عليه -
هامش
( 1 ) . روم ، 54
( 2 ) . آل عمران ، 106
( 3 ) . مائدة ، 67
( 4 ) . حج ، 1
( 5 ) . طلاق ، 1
( 6 ) . احزاب ، 50