از تپههاى واقع در جنوب شهر بالا رفتم تا از خرابههاى قلعهء قديمى ديدن كنم .
ديوارها تماما از سنگ و ساروج ساخته شده و فضاى نسبتا بزرگى را احاطه كرده بود . از فراز تپهها در قسمت شرقى شهر قلعهاى كوچكتر و شبيه به همين قلعه وجود داشت كه قلعهء دختر خوانده مىشد . جاى پاى بز كوهى و قوچ را در راه ديديم ، اما اصلا به اين حيوانات برنخورديم . پديدهء عجيبى كه در بالاى تپه نظر مرا به خود جلب كرد چاهى بود كه از درون آن بخار گرم خارج مىشد . در نتيجه عليرغم سرماى بيش از حد منطقه كه شب گذشته به 12 درجه زير صفر مىرسيد در اينجا فضايى شبيه به يك گلخانه پديد آمده بود به نحوى كه صخرهها كاملا مرطوب و پوشيده از خزه و ديگر رستنىها بود .
صبح روز بعد ، يعنى اولين روز سال 1894 م . به دو گروه تقسيم شديم . ميسى و دوك به درخش « 1 » رفتند تا از صنعت قاليبافى در آن ناحيه ديدن كنند . من و ملابخش نيز به راه خود به طرف بيرجند ادامه داديم . ابتدا به روم « 2 » و پس از گذشتن از چند تپه به سده « 3 » رسيديم . در اين محل نايب الحكومهء قاين سكونت داشت . او به ما خوشامد گفته و بر آن شد تا ما را همراهى كند . در راه سرمست از غرور كاروانسرايى را كه به فرمان وى ساخته شده بود به من نشان داد . من نيز او را به خاطر اين اقدام انساندوستانه تحسين كرده و از خداوند برايش طلب خير نمودم . در اين دهكده 150 خانوار زندگى مىكردند و ما مىبايست مواد غذايى لازم را براى سفرمان در روز بعد در محلى به نام غيپ « 4 » كه 15 خانوار سكنه داشت و نمىشد چيزى در آن تهيه نمود فراهم كنيم . مسير ما از وسط تپه ماهورها مىگذشت و هوا آنقدر سرد بود كه يخها حتى بعد از تابش مدام آفتاب در تمام طول روز آب نشده بود . در حالى كه چندين لباس گرم و ضخيم به تن داشتم و روى همه آنها يك پوستين افغانى پوشيده بودم هنوز احساس گرمى نمىكردم .
در چهارم ژانويه 1894 م . به بيرجند رسيديم . دو مايل به شهر مانده بود كه از طرف شوكت الملك « 5 » حاكم قاين استقبال شديم . شوكت الملك در بيرجند سكونت داشت . پدر
هامش
( 1 ) - دهى است از دهستان شاخنات بخش در ميان شهرستان بيرجند . مأخذ فوق .
( 2 ) - دهى است از بخش قاين شهرستان بيرجند . مأخذ فوق .
( 3 ) - دهى است از بخش قاين شهرستان بيرجند . مأخذ فوق . دهى به همين نام در دهستان بالا خواف شهرستان تربت حيدريهء وجود دارد .
( 4 ) - در فرهنگ آباديهاى كشور غيب ضبط شده است كه دهى از دهستان القور بخش حومهء شهرستان بيرجند است .
( 5 ) - اسمعيل خان خزيمه سرسلسله خاندان علم ساليان دراز در قاين و سيستان و بعضى قسمتهاى -