فى المثل : مكلّف نمىداند كه آيا در شب اول ماه ربيع قسم بر انجام وطى خورده تا اينكه وطى واجب باشد يا اينكه ، بر ترك وطى قسم خورده تا حرام باشد .
حال : اين يك عمل و حادثه بيشتر نمىباشد و در واقعهء واحده نيز مخالفت عمليه پيش نمىآيد
زيرا : يا انجام مىدهد كه موافق وجوب است و يا ترك مىكند كه مخالف حرمت است .
بله : اگر به اباحه ملتزم شود ، تنها مخالفت التزاميه تحقق مىآيد كه آنهم بلااشكال است .
2 - و گاهى حوادث متعدّد ، پيش مىآيد
يعنى : ممكن است كه خود مكلّف در طول زندگيش دهها بار و يا بيشتر با يك نوع حادثه برخورد نمايد كه در اين صورت نيز :
1 - گاهى مخالفت عمليه در يك بار ممكن است .
مثل اينكه : اجمالا مىداند در روز جمعه از هر هفته يا ظهر واجب است و يا جمعه .
كه در اينجا ؛
اگر اصل عمليّه جارى كرده و هر دو را ترك كند مىشود مخالفت عمليّهء قطعيهء دفعيّه كه اين قسم از مخالفت بدون ترديد جايز نيست .
از طرفى گفتيم : اصول عمليه تا زمانى جارى مىشوند كه مستلزم مخالفت عمليه با علم اجمالى نباشند .
2 - و گاهى مخالفت عمليّه در يك دفعه و يك حادثه ممكن نيست ولى در دفعات متعدد و وقايع مختلف امكانپذير است .
فى المثل : در دوران بين المحذورين ( وجوب و حرمت ) مكلف علم اجمالى دارد كه يا دفن كافر واجب است و يا حرام
در اينجا ؛
اگر اصل عمليه را جارى كرده و به اباحه ملتزم شود ، مىتواند انجام دهد و يا انجام ندهد .
آنگاه ممكن است كه :
امروز با ميّت كافرى برخورد كند و او را دفن نكند ، اينجا مخالفت قطعيّهء عمليه
نيست ، لكن اگر فردا با ميّت كافر ديگرى برخورد نمود و او را دفن كرد ، در اينجاست كه يقين مىكند كه معصيت كرده چون مخالفت با مولى نموده است . چرا
زيرا ، دفن كافر يا حرام است ، پس امروز كه دفن كرده مخالفت عمليه كرده است و يا واجب است ، پس ديروز كه ترك كرده مخالفت كرده .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 235
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٣٥