غيب : پنهان و ناپيدا در مقابل « شهادت » آنچه دل بيند از آخرت . در نزد صوفيه سرى است ذاتى كه كنه آن را جز خداوند نمىداند . به همين سبب از اغيار مصون و از عقول و چشمها پوشيده است . قرآن غيب را از آن خدا مىداند :
« وَ لِلَّهِ غَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ »
« 1 » و
« إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلَّهِ »
« 2 »
مولوى :
از عين به غيب راه داريم * زيرا همواره پيك دينيم « 3 »
بشنو ز زبان سبز هر برگ * كز غيب برويد آنچ كارى « 4 »
غيب الوهيت : غيب در برابر شهادت . عالم غيب شامل جهان ارواح ، عقول مجرد است و عالم شهادت ، پرتو فيض از عالم غيب است . غيب الوهيت ؛ منظور ذات حق است كه به آن ذات مطلق نيز گويند .
غيب لطيف
غيب منهمر : منهمر از همر ؛ ريزان .
غيرت : حميت ، تعصب بر چيزى . كراهت داشتن شخص از شركت ديگرى در حق اوست . و سه قسم است : غيرت دربارهء حق ، غيرت بر حق و غير از حق . غيرت دربارهء حق به رؤيت فواحش و مناهى باشد . غيرت بر حق در كتمان سرائر و اسرار باشد . و غيرت از حق ضنّت سالك بر اولياى حق باشد . عطار گويد : غيرت بر اولياى خدا واجب است . « 5 »
* * *
[ ( ف ) ]
فارس ملايكه
فتوت و كرم : ابن خفيف از حلاج پرسيد : فتوت و كرم و عظمت روح چيست ؟
حلاج گفت : فردابينى . در شب ابن خفيف خواب قيامت را ديد . و مشاهده كرد كه حلاج در محضر حق حاضر شده و خدا به او مىگويد :
« كسى كه تو را دوست داشت به بهشت خواهد بود و آنكه بر تو كينه ورزيد به دوزخ » .
هامش
( 1 ) . نحل ، آيه 77 .
( 2 ) . هود ، آيه 123 .
( 3 ) . همان ، ج 3 ، ب 16314 .
( 4 ) . همان ، ج 6 ، ب 29228 .
( 5 ) . تذكرة اولياء ، عطار ، ص 493 .