74
[ تفكّرت فى الأديان جدّ محقّق ]
تفكّرت فى الأديان جدّ محقّق * فألفيتها أصلا له شعب جمّا
فلا تطلبن للمرء دينا ، فإنّه * يصدّ عن الأصل الوثيق ، و إنّما
يطالبه أصل يعبّر عنده * جميع المعالى و المعانى فيفهما
منابع
ديوان الحلاج ، ص 84 ، به نقل از نسخهء خطى تيمور ، ص 39 . اخبار الحلاج ، ص 70 .
مجموعة نصوص ، ص 58 . نسخه ( ك ) ص 75 . سعدى ضناوى ، ص 62 .
لغات
تفكّرت : تعمق و انديشه كردن ، مورد تأمل قرار دادن ، تفكر كردن ، انديشيدن .
شعبا : جمع شعبه ، گروه و دستهاى از چيزى .
جمّا : كثير و بسيار ، همگى قرآن مىفرمايد :
« وَ تُحِبُّونَ الْمالَ حُبًّا جَمًّا »
. « 1 »
المعالى : درجات رفيع .
جدّ : جديت ، كوشش ، جهد ، سعى ، پشتكار .
محقق : تحقيق كردن ، اطمينان يافتن ، دريافتن .
وثيق : محكمى ، استوار ، مستحكم ، محفوظ ، قابل اعتماد .
يعبّر : از عبّر : تعبير كردن ، بيان كردن ، تفسير كردن .
تحقيق
1 . در بيت اول در ديوان حلاج « جدّ محقّق » به صورت « جدّ تحقيق » ضبط شده است و نيز در اخبار الحلاج ، « جدّا محققا » آوردهاند .
2 . در مصرع دوم بيت دوم « الاصل » به صورت « الوصل » آمده است .
هامش
( 1 ) . فجر ، آيه 20 ؛ و سخت فريفته و مايل به مايل دنيا باشند .