48
[ عجبت لكلّى كيف يحمله بعضى ]
عجبت لكلّى كيف يحمله بعضى * و من ثقل بعض ليس تحملنى أرضى
لئن كان فى بسط من الأرض مضجع * فقلبى على بسط من الخلق فى قبض
منابع
ديوان الحلاج ، ص 69 ، به نقل از نسخهء خطى ديوان ، قطعه 16 . نسخهء خطى قازان ، ص 25 .
نسخهء خطى جزائرى ، ص 2 . نسخهء خطى لندن ، ص 336 . اخبار الحلاج ، ص 28 . نسخهء خطى ( ك ) ص 61 .
لغات
بسط : پهنا ، درازا ، گستره ، انبساط ، شادى ، گشادگى ، انبساط خاطر ، خوشى .
مضجع : آرامگاه ، جايى كه انسان به پهلو خوابيده باشد . قرآن مىفرمايد :
« تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ »
. « 1 »
قبض : گرفتن ، محكم نگه داشتن ، دريافت كردن ، اندوه و غم .
تحقيق
در بيت دوم به جاى « فقلبى » در ديوان الحلاج ، فبعضى آمده است . گويند روزى حلاج با عدهاى از مردم در مسجد بود . و براى آنها صحبت مىكرد و اين جمله را گفت : اگر از آنچه در قلب من است ، ذرهاى بر كوهها بيافكنم ، كوهها و زمين ذوب مىشوند ، اگر روز قيامت من در آتش باشم ، آتش مىسوزد ، اگر وارد بهشت شوم ، بنيان آن از بين مىرود و سپس ابيات بالا را خواند . ( اخبار حلاج به نقل از چهار متن از زندگى حلاج ، ص 162 ) .
هامش
( 1 ) . سجده ، آيه 16 ؛ شبها پهلو از بستر خواب حركت دهند و در دل شب با بيم و اميد خداى خود را بخوانند .