شما هستم ، كلام شما وفرعون را مىشنوم وشما را مىبينم ، يعنى به ذات مقدّسم مىشنوم ومىبينم ، وانسان هم كه مىشنود يا مىبيند ، به ذات خود مىشنود ومىبيند . گوش آلتى است مثل سمعك ، چشم آلتى است مثل عينك ، يعنى واسطهء ذات انسان هستند وشنونده صاحب گوش ، وبيننده صاحب چشم است نه گوش وچشم . مىگوئيد : من شنيدم ، من ديدم وخداوند محتاج به واسطه نيست ، به ذات مقدسش مىشنود ومىبيند ومحيط به هر چيز وبا هر چيز است .
باز مىفرمايد :
وَإِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ
« 1 » ، يعنى در وقتي كه بندگان من از من سؤال كنند كه در موقع دعا به جهر وصوت بلند بخوانيم يا آهسته ، بگو اى نبىّ أكرم ، من به شما نزديكم چون خداوند واسطه است ميان وجود انسان وذات انسان ، ودائما به ذاتش وجود مىدهد ، ومعلوم است كه واسطهء ميان دو چيز ، به هر كدام از آن دو چيز از ديگرى نزديكتر است ، چون ميان أو وهر يك از آن دو طرف واسطهاى نيست ، مثلا انسان كه مىگويد : زيد ، وجود لفظي به ذات ( ز ويا ودال ) مىدهد ، پس به ذات زيد از وجودش نزديكتر است .
ونيز مىفرمايد :
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ وَنَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ
« 2 » ؛ وبه تحقيق خلق فرموديم انسان را ومىدانيم خطرات قلبيهء أو را ، وما به أو از رگ گردن أو نزديكتريم ؛ چون رگ گردن حامل خونى است كه چنان چه به طورى كه خداوند مقرّر فرموده ، به قلب جارى نشود واز قلب به ساير أعضاء نرسد ، استعداد براي افاضهء روح به انسان ندارد ، وروح را بايد خداوند دائما افاضه فرمايد ، واگر خون به بريدن آن رگ قطع شود ، قابل افاضهء روح نيست ، ومفيض روح ، خداوند است بدون واسطه .
ونيز به جهت اعلام خلق ، شهود ذات مقدس تمام جزئيات را كه از هيچ مطلبي بىخبر وبىاطلاع نيست ، در سورهء يونس فرموده :
وَما تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَما تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَلا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ
« 3 » ؛ يعنى ونمىباشى اى محمد صلّى اللّه عليه وآله در حالي از أحوال وامرى از أمور دين ونيستى تو كه تلاوت بكنى قرآن را از جانب خدا ونيستيد كه به
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 186 .
( 2 ) . ق ( 50 ) آيهء 16 .
( 3 ) . يونس ( 10 ) آيهء 61 .