متّصف ودلهاى شما به معارف ربّانيه ، منوّر وبه روح علم وحيات جاودانى ، زنده خواهيد شد ؛ براي آن كه قلبي كه نور علم ومعرفت در آن جلوه ننمايد ، مرده است . اين است كه مىفرمايد :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ
« 1 » يعنى زماني كه پيغمبر ما شما را مىخواند ، براي اين كه به نور دانش ومعرفت شما را زنده نمايد ، أجابت كنيد كه روح علم وحيات در شما مىدمد .
مظهر حىّ قديمند أوليا * مرده را ز ايشان حيات است ونما
وچنان چه اطمينان به نزول اين قرآن از جانب خداوند نداريد ، با اين كه علائم صدق ودلائل محكمه وقرائن قطعيه بر نزولش ثابت وواضح است ، ومردمان خردمند منصف بىغرض را أصلا مجال ريب وترديدى در آن نيست ؛ از جهت اشتمال قرآن مجيد بر معارف برهانية وقوانين محكمهء عقلية ومواعظ حسنهء حكيمانه واحكام پسنديدهء شرعيه ، وضرب أمثال به تنزيل حقايق كلّيّه در قوالب جزئيه براي تفهيم عامّه ، واخبار صحيحه از حالات أنبياء سابقين وأمم سالفين ، ومحاجّات با علماء أهل كتاب حقّيت وصدق نبوّت حضرت محمّد صلّى اللّه عليه وآله را به قوله تعالى
أَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ آيَةً أَنْ يَعْلَمَهُ عُلَماءُ بَنِي إِسْرائِيلَ
« 2 » وواقعات قيامت كبرى وعالم برزخ وچگونگى سرگذشت أهل بهشت وجهنّم واعلام به پيشآمدهاى مهمّهء واقعه وبراي اتمام حجّت وقطع هر گونه عذرى ، به شما مىگويم : اين قرآن نازل به لسان عرب ولغت معمول مأنوس خودتان است ، ودر ميان شما افراد با فصاحت وبلاغت بسيارند وافرادى از قبيل امرء القيس وسحبان نابغهء دهر وسرآمد فصيحان وبليغان باشند .
پس بيائيد با يك ديگر اجتماع نمائيد وبه يك ديگر كمك ومدد دهيد . ببينيد مىتوانيد با أفكار اجتماعي وانظار اتّفاقى ، مثل ونظير سورهاى از سورههاى قرآني بياوريد ، وچنان چه عاجز وناتوان مانديد وبدانيد كه هرگز قادر بر آن نخواهيد شد ؛ چون تأليف وتركيب كلام معجز نظام قرآني از سنخ تركيبات كلامهاى بشرى نيست ومشاهده مىنمائيد كه نه شعر است ونه نثر است ، نه بحر طويل است نه خطابه وسخنورى است ، واين قرآن مثل ساير كتابهاى مقدّس آسمانى هم كه بر أنبياء سابقين چون تورات وإنجيل كه نازل بر حضرت موسى
و
هامش
( 1 ) . انفال ( 8 ) آيهء 24 .
( 2 ) . شعراء ( 26 ) آيهء 197 .