پس مىگردانيم تو را به قبلهاى كه بپسندى آن را .
ونيز فرموده :
قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجادِلُكَ فِي زَوْجِها وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحاوُرَكُما
« 1 » يعنى به تحقيق شنيد خداوند سخن آن زنى را كه دربارهء شوهرش با تو مجادله مىكرد وشكايت به سوى خدا مىنمود وخداوند مىشنيد گفتگوى شما را .
تبصره
تمام صفات كمالية از قبيل علم وقدرت وحيات ، عين ذات مقدس خداوند متعال است وغير ذات وزائد بر ذات نيست ، وبيانش آن است كه قدرت به معناى توانائى بر فرآهم نمودن وانجام كارى است از روى علم واراده ، ومىگويند : فلانى قدرت بر حركت دادن جسم پانصد كيلو وزن دارد ، يعنى مىتواند حركت را در آن جسم موجود نمايد ، يا فلان كس قادر بر تمشيت أمور فلان بلد است ، يعنى مىتواند از روى علم وتدبير أسباب ووسائل امنيت ونظم آن بلد را موجود كند . پس قدرت ، توانائى بر ايجاد چيزى است از روى علم واراده ، وچون ذات مقدس خداوند كه وجود محض است وتمام موجودات را از روى علم وحكمت واراده ايجاد فرموده ، عين قدرت وتوانائى بر ايجاد أشياء مىباشد ، ودانسته آمد كه تمام موجودات چون صادر از ذات أو هستند ، نسبت به ذات مقدس خداوند به منزلهء صورتهاى ذهنية وخياليهء انسان باشند كه به ذاتش همهء آن صورتها را مىداند وشهود مىنمايد ، پس ذاتش عين علم به تمام موجودات است .
وچون معلوم وواضح شد كه وجود نور است ، چون سبب ظهور هر ماهيتى است وظهور تمام موجودات باشعّهء وجود از خداوند است كه از آن ذات منزه تابش نموده ، پس ذاتش عين نور است .
وچون حيات به معناى ادراك وفعل است ، وفلان حيوان داراى حيات است ، يعنى حس ادراك دارد ومىتواند عضوى از أعضاء خود را حركت بدهد وچون تمام موجودات افعال خداوند مىباشند كه از ذات مقدسش صادر شدهاند وبه تمام وجودات علم شهودي دارد ، پس ذات مقدسش عين حيات است . والحىّ هو الدّرّاك الفعّال .
هامش
( 1 ) . مجادله ( 58 ) آيهء 1 .