است كه فرموده :
وَقالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنا ؟ قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ
« 1 » ، يعنى : أهل عالم قيامت كه پوستهاى أبدان آنها شهادت به اعمال آنان مىدهند ، به پوستهاى بدن خود مىگويند : شما چرا شهادت به كارهاى بد ما مىدهيد ؟ جواب مىگويند كه گويا فرمود ما را خداوندى كه در اين عالم هر چيز را گويا فرمود .
ونيز در قرآن كريم فرموده :
وَما كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلا أَبْصارُكُمْ وَلا جُلُودُكُمْ وَلكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لا يَعْلَمُ كَثِيراً مِمَّا تَعْمَلُونَ وَذلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْداكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخاسِرِينَ
« 2 » .
يعنى : شما نمىتوانستيد در موقع به جاى آوردن اعمال بد ، از گوشها وچشمها وپوستهاى بدن خودتان پنهان شويد كه امروز به كارهاى زشت شما گواهى ندهند ، وليكن گمان نموديد كه خداوند از بيشتر كارهاى شما بىخبر است واين بود گمان باطل شما كه به خداى خود برديد ، كه پست كرد شما را وصبح كرديد وشديد از زيان بران .
ودر قيامت ، بواطن وملكات هر كس به صورت مناسب ، به أو ظاهر گردد ؛ به طورى كه صاحب آن خلق بدهم به آن صورت مصوّر شود ؛ چنان چه در حديث است : « ويحشر بعض الناس على صور يحسن عندهم القردة والخنازير » « 3 » ، يعنى بعضي از مردم محشور شود به صورتهائى كه نيكو نمايد در مقابل صورتهاى آنان ، صورتهاى ميمونها وخوكها .
اى دريده پوستين يوسفان * گرگ برخيزى از اين خواب گران
ومثل عالم آخرت نسبت به دنيا نظير حال بهار است نسبت به زمستان ، وهمان طور كه درختان در زمستان بدون برگ وميوه باشند ودر بهار تمام آنچه كامن در درختان است ، ظاهر مىشود از برگ وشاخهها وگلها وميوهجات ؛ همچنين در قيامت كبرى يك طور وجودي بر تمام موجودات فائض مىشود كه تمامى اسرار وملكات ظاهر مىشود وتمام اعمالي كه در دنيا انجام شده است ، در كتابي كه ملازم با صاحب آن اعمال است ، مرسوم مىگردد .
وَكُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَنُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ
هامش
( 1 ) . فصلت ( 41 ) آيهء 21 .
( 2 ) . همان ، آيهء 22 .
( 3 ) . أسفار ، ج 9 ، ص 165 و 227 .