أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ كانَ حَلِيماً غَفُوراً
« 1 » . ولا حول ولا قوّة إلّا باللّه العليّ العظيم . در خانه اگر كس است ، يك حرف بس است .
فصل ششم
حقيقت مقدّسه نور وحيات را حدّى نباشد . « فالحدّ لخلقه مضروب وإلى غيره منسوب » « 2 » ؛ كه حدّ داشتن چنان چه سبق ذكر يافت ، لازمهء معلوليت است .
فصل هفتم
حقيقت بسيطهء مقدسهء حق متعال را هيچ عقلي در نيابد واحاطه ننمايد ؛ از اين جهت كه ذات منزه پروردگار محض خارجيت وعين عينيت وعيانيت است وحيات محض ونور صرف است وهر چيز كه تعقل مىشود ، ذاتي وماهيتى غير وجود وهستى دارد كه حدّ آن هستى است ومثل آن ماهيت خارجيه را انسان در ذهن خود ايجاد مىكند كه آن را صورت آن چيز گويند وموجود ذهني نامند وتعبير به موجود در ذهن هم مسامحه است . ذهن ظرف چيزى نيست ومراد اين است كه به وجود ضعيفى كه اثر خارجي ندارد ، موجود مىشود ؛ لكن ذات مقدس خداوند را حدّى وماهيّتى نيست كه آن حدّ به دو وجود موجود گردد ؛ گاهى در خارج وگاهى در أذهان ؛ چنان چه در دعاى سيفي كه به حرز يماني معروف است ، وارد است :
« لم تعن في قدرتك ولم تشارك في إلهيّتك ولم تعلم لك مائيّة وماهيّة فتكون للأشياء المختلفة مجانسا » « 3 » .
عنقا شكار كس نشود دام بازگير * كانجا هميشه باد بدست است دام را
آن نگو كاندر أشارت نايدت * دم مزن كاندر عبارت نايدت
بلى عارفين شامخين بچشم دل وشهود قلبي شاهد آن جمال بىمثالند .
« لا تراه العيون بمشاهدة الأبصار ولكن تعرفه القلوب بحقائق الإيمان » « 4 » .
هامش
( 1 ) . فاطر ( 35 ) آيهء 41 .
( 2 ) . نهج البلاغة ، خطبهء 158 .
( 3 ) . در مهج الدعوات ، ابن طاووس ، ص 106 جملهء « وماهيّة » وجود ندارد .
( 4 ) . كافى ، ج 1 ، ص 97 . با اندكى اختلاف .