الف ) مقصود خويش را در هر رمزى شهود مىكند .
ب ) در هر سماع خفى از هدف و غايت آن آگاه مىشود .
ج ) از درك لذت در مقام تفرقه رهايى مىيابد .
به قول حافظ :
سر و بالاى من آنگه كه درآيد به سماع * چه محل جامهء جان را كه قبا نتوان كرد
3 . سماع خاص الخاص
و سماع خاصة الخاصه ؛ سماع به غسل العلل عن الكشف و يصل الابد الى الازل و يرد النهايات الى الاول .
سماع خاصه الخاص ، سماعى است كه در آن كشف سماع علت يا علل ندارد ، يعنى چيزى موجب كشف سماع براى سالك نمىشود زيرا در اين مقام ، محو در ارادهء الهى است و اين اراده ازل و ابد را از سالك مىگيرد زيرا در مقام محو اول و آخر براى سالك معنى ندارد . همچنين نهايات را به اول وصل مىكند . به قول حافظ :
زير شمشير غمش رقص كنان بايد رفت * كان كه شد كشتهء او نيك سرانجام افتاد
هر دمش با من دلسوخته لطفى دگر است * اين گدا بين كه چه شايسته انعام افتاد
بنابراين حقيقت سماع آن است كه سالك گوش جانش مأذن غيب شود و با ساحت ملكوت ارتباط پيدا كند .
دلق و سجاده و تسبيح در آتش بفكن * گرت از مأذن دل مژده ز جايى نبود « 1 »
سالك وقتى حلاوت استماع غيب را چشيد آرامآرام با آن انس مىگيرد و به بهشت ديدار راه پيدا مىكند ، ظاهر را عين باط ن و اول را عين آخر مىبيند : « هو الاول و الآخر و الظاهر و الباطن » « 2 » .
امام صادق عليه السّلام فرمودند :
لقد دعوت الله فاستجاب لى و نسيت الحاجة لان استجابته باقباله على عبده عند دعوته اعظم و اجل مما يريد منه العبد و لو كانت الجنة و نعيمها الابد و لكن لا يعقل ذلك الا العالمون العارفون المحبون العابدون ، بعد صفوة الله و خواصّة . « 3 »
هامش
( 1 ) . از نگارنده .
( 2 ) . حديد / 3 .
( 3 ) . مصباح الشريعه ، باب 19 .