فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ .
« 1 » نه شما بلكه خدا كافران را كشت .
در وادى بحر معانى سالك ، همه چيز را از خود سلب مىكند و در ارادهء الهى محو مىشود و هرچه مىبيند در آينهء وصف جمال يار مىبيند .
به قول حافظ :
بعد از اين روى منم و آينهء وصف جمال * كه در آنجا خبر از جلوهء ذاتم دادند
خداوند متعال براى سلب فاعليت در فعل بندگان در قرآن كريم مثالهاى روشنى مىزند ، نظير :
أَ فَرَأَيْتُمْ ما تُمْنُونَ
،
أَ أَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخالِقُونَ ؟
« 2 » آيا شما فرزندانتان را خلق مىكنيد يا ما خالق آنان هستيم ؟
أَ فَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ
أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ ؟
« 3 » آنچه شما كشت مىكنيد ، آيا شما زارع واقعى هستيد يا ما زراعتگريم ؟
اينجاست كه انسان به راز ابيات شيرين حافظ پىمىبرد :
بارها گفتهام و بار دگر مىگويم * كه من دلشده اين ره نه به خود مىپويم
دربر آينه طوطى صفتم داشتهاند * آنچه استاد ازل گفت بگو مىگويم
خنده و گريهء عشاق ز جايى دگر است * مىسرايم به شب و وقت سحر مىمويم
هامش
( 1 ) . افعال / 17 .
( 2 ) . واقعه / 58 و 59 .
( 3 ) . واقعه / 63 و 64 .