باب إنابه
قال اللّه تعالى :
وَ أَنِيبُوا إِلى رَبِّكُمْ .
« 1 » و به سوى پروردگارتان رجعت كنيد .
انابه در لغت به معنى رجوع است و در اينجا رجعت به سوى حق تعالى است و اين رجوع در سه سه چيز است : الرجوع الى الحق اصلاحا ، كما رجع اليه اعتذارا ، و الرجوع اليه وفاءا ، كما رجع اليه عهدا ، و الرجوع اليه حالا ، كما رجع اليه اجابة .
الف ) رجوع در انابه به سوى حق برحسب اصلاح طاعت و شيوهء بندگى است ، همانطور كه در توبه رجوع براى عذرخواهى از گناهان و خطاها بوده است .
ب ) رجوع در مقام انابه برحسب وفاى به وعده است ، همانگونه كه در مقام توبه رجوع به حق وفاى به عهد است يعنى عهد مىكند حق بندگى را ادا كند و در مقام انابه آن را اجابت مىكند .
ج ) رجوع در مقام انابه برحسب حال است درحالىكه در مقام توبه برحسب اجابت به « ما عاهد عليه » است .
رجوع برحسب اصلاح
رجوع برحسب اصلاح با سه چيز محقق مىشود :
و انما يستقيم الرجوع اليه اصلاحا بثلاثة اشياء : بالخروج من التبعات ، و التوجّع للعثرات ، و استدراك الفائتات .
الف ) خارج شدن از تبعات گناهان
اين كار با استغفار از گناهانى كه بين تو و خداى تعالى است انجام مىشود و نيز با رد مظالم و پرداخت مطالبات بندگان خدا تحقق مىيابد .
ب ) اندوهگين شدن از لغزشها
هامش
( 1 ) . زمر / 54 .