آنگاه أبو حاتم فصلى را به نجوم ورصد ستارگان اختصاص مىدهد وگفتار پسر زكريا را مورد نقض وجرح قرار مىدهد انسان به طبع وبه مقتضاى غريزه اين علوم را نياموخته است بلكه آموختن آنها به وحى وبه تعليم امام است ومعلم راستين كسى جز پيغمبر يا امام نيست . در اين فصل أبو حاتم به پارهاى از اطلاعات نجومى وعلمي زمان خود اشاره مىكند كه از لحاظ تاريخ علوم شايسته توجه است وبالآخرة در آخرين فصل از كتاب خود در صدد اثبات اين امر است كه أصل ومبدأ هرگونه دانش ومعرفتي ، حكيم اوّل يعنى خداوند است وبازگشت همه چيز به سوى اوست وبه اين ترتيب با بازگرداندن همه چيز به مبدأ اوّل كتاب را به پايان مىبرد .
* * * آنچه در كتاب اعلام النبوة بسيار اهميت دارد ، عمق ودقت نظر أبو حاتم ووسعت اطلاعات أو واحاطه أو بر همه معارف زمان خويش است ، به طورى كه در فصل عقاقير ، مانند يك طبيب در فصل معجزات پيغمبر مانند يك عالم بزرگ اسلامى ، در بحث از تورات وإنجيل ، مانند يك قديس مسيحي است . معلومات أو بسيار مستند ودقيق است چنانكه همه نقل قولهاى أو را مىتوان در مراجع اسلامى يافت ودر نقل قول جز در برخى موارد امانت را رعايت مىكند .
أبو حاتم در اثبات نظريات خود از دو نوع دليل عقلي ونقلي استفاده مىكند ، دلايل عقلي أو بسيار بديهي وروشن است وموجب تصديق خواننده مىگردد ، دلائل نقلي أو مأخوذ از كتب آسمانى ، أحاديث وقول فلاسفه وبزرگان است .
أعلام النبوة — صفحة مقدمة 29
مساهمون: أبو حاتم الرازي
صمقدمة ٢٩