مىشود ، بهتر از ديگر ملل تسلط داشتهاند شرح مواقف وشرح مقاصد از جهت اشتمال بر مباحث عاليهء علم كلام در بين متكلمان اسلامى نظير ندارند . بر تجريد علامه طوسي ، خواجة نصير ( رض ) حدود متجاوز از سيصد شرح وتعليق نوشتهاند واحتمال نمىرود هيچ كتابي اين قسم مورد توجه اعلام فن حكمت قرار گرفته باشد ، واستقصاى كتب ورسائل مؤلفه در فنون علمي كه بدست دانشمندان إيران انجام گرفته است از حوصلهء اين مقدمه خارج است .
بعد از ظهور شاه إسماعيل كبير ، واز بين رفتن ملوك الطوايفى وحصول وحدت بين ممالك إيران وانتقال مركز سلطنت بأصفهان ، دانشمندان بزرگى در فنون وعلوم مختلف اسلامى ، بوجود آمدند وحوزهء حكمت وفلسفه رنگ وبوى تازهيى پيدا نمود واز حوزه تدريس ميرداماد وميرفندرسكي كه هر دوى اين أعاظم از بزرگترين فلاسفه در ادوار فلسفي محسوب مىشوند ، أفاضل بزرگى در فنون حكميه برخاستهاند كه آثار آنان بحسب كم وكيف وتحقيق تاريخي در اين دوران خيلى بايد بسيار قابل توجه وبا اهميت تلقى شود ومؤرخان وأرباب تراجم در اين امر مسامحه نمودهاند وبعضي اهميت نضج فلسفه وتكامل آن ونحوهء تأثير آن را در اعصار بعد خيلى دست كم گرفتهاند . از ميرفندرسكي آثار زيادى در دست نداريم ، ولى عدد تلاميذ أو ونيز رسالهء صناعيه اثر عالي اين فيلسوف بزرگ ، حكايت از عظمت مقام وى مىنمايد . از ميرداماد ، آثار متعددى در علوم عقلي ونقلي در دست است ، وآثار فلسفي أو كه ما بايد در آن تحقيق نمائيم حكايت از اهميت اين مرد بزرگ در فنون حكمت مىنمايد وبه عقيدة نگارنده كتب ميرداماد از جهت عمق وكثرت تحقيق ، در بين كتب ومسفورات حكماى مشائيّه اسلام ، كمنظير ودر مرتبهء عالىترين آثار فلسفي قرار دارد ، وبايد بررسى كامل در أفكار وعقائد أو بعمل آيد ، تا معلوم شود كه آثار ميرداماد چه اندازه تأثير در أفكار ديگر حكماى بعد از أو داشته است .
بر كتاب قبسات أو چند شرح نوشته شده است ، يك شرح از يكى از تلاميذ أو به نام سيد احمد عاملي در دست است كه أستاذ ، أو را مأمور تدوين اين شرح نموده است .
أصول المعارف — صفحة مقدمه 12
مساهمون: الفيض الكاشاني
صمقدمه ١٢