اجزاء متمايل به تركيب شده وبعد از حصول تركيب از بسائط وتهيّؤ مركبات جهت قبول صورت مزاجى كه از امتزاج عناصر حاصل آيد معادن ونباتات وحيوانات بوجود مىآيند .
مؤلف علامه در وصل 4 باب هشتم ص 138 ، 139 - به بيان أصل مهمى در نحوهء پيدايش صور ومبادى افعال در مركبات وعنصريات پرداخته وبا براهين متقن بيان كرده است كه چون مواد ومستعدات از قبول بيشتر از يك صورت مبدأ تنويع ومنشأ تحصّل وفعليت امتناع دارند وهر مادة مستعد است از براي قبول صورت خاص خود ناچار حصول فعليات در عالم مادة بر سبيل تدريج وتدرج است وهر صورت وفعليتى با شرائط خاص خود موجود وبا فقدان شرائط خاص وعدم علل موجب وجود أو معدوم ميشود . ودر اين وصل اثبات نموده است كه وجود هر صورت در مادهء مخصوص خود دائمي نيست وهر تأثيرى در موجود منفعل خود ابدى نمىباشد ومبدأ تأثير در مواد نيز داراى وجودي است خاص كه در مقام تأثير در غير احتياج بشرائطى دارد وهر منفعلى نيز على الإطلاق از غير قبول تأثير نمىنمايد ، بهمين مناسبت تأثير وتأثر در عالم مادة موقت است واز اين باب است كه أهل حكمت گويند : فعل وانفعال وتأثير وتأثر در مواد واستعدادات تناهىپذير است واين موجود مجرد بالفعل وعقل صرف است كه از حيث عدت ومدت غير متناهي است ، غير متناهي بحسب شدت منحصر بحق اوّل است .
بايد باين امر نيز توجه داشت كه اگرچه صور حاصل در مواد در عالم مادة دائمي الوجود نيستند ولى برخى از اين مواد حامل صور به غايت وجودي خود ميرسند وعمر طبيعي خود را به پايان ميرسانند وبرخى از باب آنكه عالم مادة ، دار اتفاق است وعلل اتفاقي در كمين نشستهاند كه با برخورد به صور مانع رسيدن آنها بعمر طبيعي واجل حتمي خود برسند ودر بهار وريعان منشأ انعدام صور حاصل در مواد ميشوند ولى بايد دانست كه قسر در عالم مادة نه دائمي الوجود است ونه اكثرى .
أصل سوم ص 139 ، 140 ، در اين بحث است كه موجودات عالم مادة همانطورى
أصول المعارف — صفحة مقدمه 311
مساهمون: الفيض الكاشاني
صمقدمه ٣١١