تخطي إلى المحتوى الرئيسي

أصول المعارف — صفحة مقدمه 299

مساهمون:

صمقدمه ٢٩٩
ملزوم وحركت نحوهء وجود ملزوم كه از آن بحركت جوهري تعبير شده است ، استدلال بر حركت در كليهء ماديات ؛ جواهر واعراض مينمائيم تا أصلا مناقشهء سيد الحكماء - ميرزاى جلوه - وارد بنظر نيايد وشايد حكيم مؤسس آقا على مدرس در تقرير اين مبحث بنحو جامع ومكرر نظر بدفع اشكال ورفع مناقشه معاصر جليل خود آقا ميرزا أبو الحسن داشته است .

اثبات حركت جوهريه از ناحيهء حركات عرضيّه

قال بعض الأكابر « 1 » من الحكماء والأماجد من العرفاء في مسألة اتحاد العرض مع معروضه بهذا العبارة : « والأعراض تابعة لموضوعاتها والموضوعات مشخصات لها ، فان كل موضوع فاعل بمعنى فاعل ما به لموضوعه وشريك لعلّته ، إذا لفيض يمرّ من الفاعل به أولا ، ثم به بعرضه ، إذ موضوع العرض ان كان مجردا كان العرض عرضا لازما له ، وإلا لزم كون ما فرضناه مجردا ماديا هذا خلف « 2 » ( چون عرض اگر از مادة مفارق باشد ومجرد ومنسلخ از مادة تحقق داشته باشد ناچار بايد از ناحيهء موضوع بتجرد متصف شود ، چه آنكه عرض در نحوهء وجود تابع صرف موضوع است ووجود آن نعتى ووصفى ورابطي است واگر در حكمي از احكام وجودي بدون اتكاء بموضوع و
هامش
( 1 ) - أستاذ مشايخنا العظام « قدس اللّه اسرارهم » وأفيضت علينا بركاتهم آقا على مدرس در رسالهء سبيل الرشاد في المعاد ط گ 1310 ه . ق . ص 47 ، 48 ، 49 و 50 . ( 2 ) - بايد توجه داشت كه اتحاد اقسامى دارد ، اتحاد مادة وصورت واتحاد وجود وماهيت واتحاد عرض با موضوع ، اتحاد أجناس با فصول هركدام داراى احكامى خاص خود ميباشند ، واتحاد عرض با موضوع خود از جهت تماميت در درجهء اتحاد مادة وصورت نيست ، كما اينكه اتحاد اين دو در تماميت در مرتبهء اتحاد ماهيت با وجود نمىباشد لذا أقوام حكماى اشراق ومشائيه ، بين عرض وموضوع تركيب انضمامى قائل شده‌اند .