تخطي إلى المحتوى الرئيسي

أصول المعارف — صفحة مقدمه 206

مساهمون:

صمقدمه ٢٠٦
نظر دقيق وفكر عميق علت ايجابي واحد بالعموم ومعلول واحد عددي است وهر سه جواب در حقيقت خلاصه در يك جواب ميشود وآن استناد مادة است به صورت بانضمام عقل مجرد . ولى حق آنست كه اشكال بر جواب صدر المتألهين كه هيولى را مانند جنس امرى مبهم مىداند ومعتقد به تركيب اتحادي اين دو است ودر حقيقت از آنجايى توارد صور بر مادة از ناحيهء تجدد وتحرك صور بطرف اشتداد جوهري است وارد نمىشود چه آنكه أصل مادة بدون صورت وجودي ندارد وتحصل مادة از ناحيهء صور است ودر حقيقت مادة نيز متحول است چه آنكه هر صورت نوعي اگر به قياس به صورت بعد لحاظ شود ؛ خود مادة از براي صورت بعدى است نه آنكه حافظ مادة باشد جهت اتصال آن بصورت بعدى لذا صدر الحكماء تصريح به بطلان كون وفساد نموده است چه آنكه تبديل صورت بصورت ديگر از جهت آنست كه در جوهر اشتداد وتكامل حاصل ميشود وفعل وارد بر فعليت ميشود ، فعليتى كه نسبت بصورت سابق فعليت ونسبت بصورت لاحق قوه وزمينه است ونسبت قوه بفعل نسبت نقص بكمال است ، ويا آنكه صورت موجوده رو به ضعف مىرود وبحدى ميرسد كه امرى متوسط بين دو صورت محسوب ميشود . بنابراين - مادة وصورت در مقام انتساب بمجرد قدسي از باب آنكه يك وجود داراى جهت قوه وجهت فعليت است يعنى وجودي واحد بوحدت عددي داراى دو جهت عقلي وتحليلي است كه اين دو جهت ، جوهرند نه عرض ، نه يكى عرض وديگرى جوهر ، ناچار معلول واحد مستند است بعلت واحد وابهام صورت وفعليت از باب تجدد صورت واشتداد تدريجي ميباشد وابهام از ناحية آنست كه شيء متحرك بحركت ذاتي داراى صريح وجود نيست ودر خارج صورت اگر سيال لحاظ شود مادي است واگر صورت را بالفعل ومتحصل لحاظ نمائيم قهرا مجرد ، واز مادة معرّاست وصورتي است بتمام جهات بالفعل وغير مركب از دو جزء جوهري .