آنها مسبوق است بعدم زماني واين عدم زماني بنا بر حركت در جوهر ، همان حدوث زماني است كه از نحوهء وجود صور جوهري انتزاع ميشود وجميع صور ومواد مسبوقالوجودند بعدم زماني واين همان حدوث زماني است كه معتقد مليّون است وعالم مادة بحسب مادة وصورت سيال است وحدوث شأن صور جواهر تنها نيست بل كه حكم آن شامل صور ومواد است وعالم مادة دائما مسبوق بعدم زماني است كما حققناه وسنفصله بما لا مزيد عليه . هر صورتي مسبوق است به مادة ومحل ومادة ، مادة ندارد ، لذا ابداعيست . ناچار صورت مادي در اين عالم دائما مسبوق بعدم زماني است وزمان بدايت ندارد ونفاد زمان را بايد در سلسلهء طوليهء زمانيات ديد نه در سلسلهء عرضيّه كه
« وَاللَّهُ مِنْ وَرائِهِمْ مُحِيطٌ »
.
* * *
اشكالات وتفصّيات
از مرحوم سيد الحكماء آقا ميرزا أبو الحسن زوارهيى أصفهاني - قدس اللّه روحه - اشكالات ويا مناقشاتى در حركت جوهر نقل شده است كه ما بعد از بيان مقدمات وتمهيد چند قاعده بجواب از مناقشات أو « 1 » ميپردازيم . ملا صدرا بجميع
هامش
( 1 ) - از جمله آنكه ايشان ( بنا به نقل بعضي از تلاميذ أو در حواشي أسفار ) فرموده است لازمه حركت در جوهر وسريان در مقولات وقوع حركت در حركت است از باب آنكه جوهر وعرض بوجود واحد موجودند وصدر المتألهين تركيب جوهر وعرض را تركيب اتحادي مىداند .
بايد باين نكته توجه داشت كه تركيب اتحادي اقسامى دارد ( كما صرح به صدر الحكماء ) واتحاد نيز داراى مراتب واقسامى است ، هرگز ملا صدرا باين معنى تفوه نمىكند كه اتحاد جوهر يا عرض ملازم يا وحدت در جميع مراحل ومراتب وجود جوهر ، چه آنكه جوهر مبدأ ظهور عرض وعرض مظهر جوهر است ، ظاهر ومظهر مسلما متحدند باين معنى كه وجودي واحدى كه از عقل مجرد متجلي است اوّل بجوهر ميرسد وبعد از مرور در مراتب جوهر ، بعرض ميرسد وهرگز مظهر در مرتبهء وجود ظاهر وحاق هستى ظاهر موجود نيست وگرنه -