تخطي إلى المحتوى الرئيسي

أصول المعارف — صفحة مقدمه 83

مساهمون:

صمقدمه ٨٣
تحقيق گفته‌اند ، علت غايى متمم فاعليت فاعل است ، پس سبب عليت ومبدأ اتصاف علت ، بفاعليت است ، لذا غايت باعتبار مفهوم ، قبل از تحقق خارجي ، مبدأ حصول شوق در فاعل است جهت بوجود آوردن معلول ودر وجود خارجي باين اعتبار كه آنچه كه فاعل را وأدار بايجاد فعل نمايد ، ترتب غايت است بر وجود خارجي معلول ، علت غايى معلول فاعل است ، لذا به لحاظى غايت ، وبلحاظى ، علت غايى است . انسان براي رسيدن به خيرات ونيل بعواقب خير ، مبدأ خير است پس تصور رسيدن به خير ، مبدأ حصول شوق واراده در فاعل است وبمجرد حصول فعل وصدور معلول از فاعل ، خير بر همين فعل مترتب است . أصل چهارم ( ص 58 ) مشتمل است بر تعريف علت مادي وبيان نسبت آن با مركب ، وكذلك بيان نسبت صورت بمركب ، وبيان انحصار علل ، در علل چهارگانه در نظام وجود ، وتقرير اين أصل كه علت مادي زمينه است از براي حصول صورت ، وصورت وارد بر مادة وحال در مادة است لذا ، علت مادي ، نسبت باين صورت محل واز آنجايى كه جهت قوه بدون جهت فعليت تحقق ندارد ، صورت علت مادة ومبدأ تحصل وسبب وقوع آن در يكى از أنواع متحصل بالفعل است وتقرير اين أصل مهم كه ، عليت صورت نسبت به مادة ، غير عليت صورت است نسبت بمركب چه آنكه مركب نيز معلول ومتحصل از اجزاء خود است ولى بين اين دو نحوه از عليت ومعلوليت فرق موجود است ( فالصورة مبدأ فاعلى للمادة ومبدأ صوري للمركب ) ونيز تقرير فرموده‌اند كه در اشياى مركب از مادة وصورت درست است كه مركب معلول مادة وصورت ومتحصل الوجود از اين دو شيء است ولى از آنجايى كه يكى از اين دو جزء جهت قوه وجزء ديگر جهت فعليت است وجهت قوه خود قائم به جهت فعليت است واز طرفي همين جهت قوه علت معده جهت حصول وفيضان صورت از واهب وخالق صورت است ، صورت جهت فعليت مركب ومبدأ حصول آن ومنشأ آثار مترتب بر مركب وباعتباري تمام حقيقت مركب است ، وجزء مادي فقط جهت قوه وزمينه جهت تحصل وتحقق