رؤيا ، خواه به الهام ، خواه به تعليم ، خواه به ايحاء علم مىدهد ، و ميكائيل به همه رزق ، و عزرائيل به همه موت اما موتى كه گويم كه نمرد و زندهتر شد چه تا شىء نميرد زياد نمىگردد ، پس چه با كم كى ز مردن كم شدم ، آرى از مردن زياد ميگردى و رشد ميكنى نه كم مىشوى . در كار هيچ يك از اين چهار ملك مقرب يك آن تعطيل راه ندارد به شرط آنكه بدانى محيى و موحى و ملهم و معلم و رازق و قابض خداى يكتاست بدين اسماء كه
كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ
هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ ،
الرَّحْمنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ خَلَقَ الْإِنْسانَ عَلَّمَهُ الْبَيانَ ،
الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ عَلَّمَ - الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ ،
إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ ،
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها ،
هُوَ لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى
اين شرط بر توحيد اسلامى است كه وحدت در كثرت است و كثرت در وحدت هو الاول و الآخر و الظاهر و الباطن . نفخ صور بدين معنى بعث و نشر مكونات ، آن فآن در نشأهء تجدد اكوان و تغير ازمان است ، جز اين كه در بعضى اوان چون فصل ربيع مثلا در بعضى احوال براى اكثر مردم هويدا است نفخهء اولى و ثانيه را بدين مثابت بدان ، فتدبر .
ص 49
أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ
.
اين دابهء گوياى از زمين بدر آمده ، انسان است . پس اگر از اين آيه استشهاد كنى كه نفس جسمانية الحدوث و روحانية البقاء است عين صواب است .
به بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ است * كه بينى نطفهاى در يتيم است
تعالى اللّه كه وى از طين لازب * نموده خلقتى را بو العجائب
به بين از قطرهى ماء مهينى * فرشته آفريده دلنشينى