تعبير به تنزل ملائكه و روح در ليلة ، و عروجشان در يوم ، در فهم يوم و ليل و مراتب هر يك اهميت به سزا دارد . در پيرامون اين مطلب شامخ در رسالهء قرآن و انسان و در بند هفدهم دفتر دل به مبانى قويم و اصول حكيم بحث كردهايم رجوع شود .
در تعبير ملائكه به صيغت جمع ، و روح به افراد نيز اسرارى نهفته است . از آل بيت عصمت و وحى رواياتى در اين امر مروى است .
در باب سيصد و شصت و يك فتوحات مكيه ، در فرق بين ملائكه و ارواح مطلبى خيلى لطيف و دقيق است كه ملائكه را از الوكه بمعنى رسالت گرفته است نه از ملك بمعنى قدرت و سلطنت ، و نقاوه آن را آخوند مولى صدرا در آخر شواهد ربوبيه آورده است و در هزار و يك نكته نيز عنوان كردهايم رجوع شود .
ص 10 و رفتن از دنيا به بهشت توجه از نقصان بكمال است و رسيدن با فطرت ،
از دفتر دل بشنو :
اگر چه وصلت از حب است جارى * در اجسام است محض هم جوارى
وصال جسم تا سر حد سطح است * و راى آن سخن در حد شطح است
نهايت وصلت جسمى نكاح است * كه آن از غايت حب لقاح است
وصال روح با روح است در ذات * وصالى فوق الفاظ و عبارات
تو دانش اتحاد عقل و معقول * تو خوانش وصل علت هست و معلول
تو گويش ارتقاى ذات عاشق * تو نامش اعتلاى نفس ناطق
تو مىگو روح اندر اشتداد است * براى كسب عقل مستفاد است
و يا اين كه تعالى وجود است * كه هر دم از خدايش فضل وجود است