قضيّه را با تواتر تفسير نمايد .
حل مشكل احتمال قبلى : در اينمورد بايد بجاى آنكه قاعدهء احتمال معكوس را عمل كنيم بديههء اضافى سوّم - بديههء حكومت - را بايد تطبيق دهيم تا بتوانيم اين اشكال را حلّ كنيم زيرا مقدار احتمالى كه قضيّهء متواتر را اثبات مىكند بر - مقدار احتمالى كه آن را نفى مىكند حاكم است زيرا علم اجمالى اوّل بيك كلّى متعلق است و آن عبارت است از يكى از تركيباتى كه براى صد حرف ممكن است و اين كلى كه متعلّق علم است بعنوان تقيدّ بصفت معيّنى متعلق علم شده است و آن صفت آنست كه ما ميدانيم كه تركيب حروف صدگانه در صفحهء كاغذ تركيبى است كه هيچ اخبار غير مصلحتى بر غير آن تركيب نشده است پس تركيبى كه هيچ اخبار غير مصلحتى بر غير آن نشده باشد آن كلّى است كه متعلّق علم اجمالى اوّل است و بر اين اساس - وقتى بررسى ميكنيم مقدار احتمالى را كه ثابت مىكند كه حدّاقلّ يكى از خبرهاى صدگانه ، اخبار مصلحتى نيست مىبينيم كه اينمقدار احتمال مصداق بودن ساير تركيبات را غير از تركيبى كه به آن خبر دادهاند از براى آن كلّى متعلّق علم اجمالى اوّل كه مقيدّ است نفى مىكند ، زيرا آن مقدار احتمالى ثابت مىكند كه ديگر تركيبات ، تركيباتى است كه اخبار غير مصلحتى به غير آنها وجود پيدا كرده است .
و اين برهان آنست كه - طبق قاعدهء ارزش احتمالى حاكم - مقدار احتمالى مثبت قضيّهء متواتر بر مقدار احتمالى نافى آن كه از علم اجمالى اوّل مستمّد است حاكم است و معناى اين آنست كه ضعف احتمال قبلى قضيّهء متواتر را در سير دليل استقرائى هيچ نقش مخالفى نيست .
و ملاحظه ميكنيم كه ما در اين حالت با حالتى مواجه هستيم كه يكى از حالات فرضيّهء دوّم از دو فرضى است كه براى بديههء حكومت بود و آن اينكه معلوم بعلم اجمالى كلّى مقيدّ بصفت مخصوصى باشد و درجهء احتمال آن صفت در يكى از
الأسس المنطقية في الإستقراء ( مبانى منطقى استقراء ) ( فارسى ) — صفحة 204
مساهمون: السيد محمد باقر الصدر
ص٢٠٤