شناخت داراى مرتبه بزرگى از احتمال بشود ولى طريقهء توالد موضوعى ، عاجز است از آنكه بتواند شناخت را بسرحدّ يقين برساند و از اينجا است كه مرحلهء توالد ذاتى شروع مىشود براى انجام اين مقصود و رساندن شناخت ما را بسطح يقين ، و همهء تعميمهاى استقرائى بايد از ايندو مرحله بگذرند پس در مرحلهء اوّل - مرحلهء توالد موضوعى - دليل استقرائى راههاى استنباط عقلى را اتّخاذ مىكند و درجهء احتمال قضيّهء استقرائى را براساس موضوعى بنحو مستمرّ نموّ و افزايش ميدهد و در مرحلهء دوّم ، دليل استقرائى از شيوهء استنباطى و راهى كه توالد موضوعى داشت دست برميدارد و طريقهء توالد ذاتى را به منظور بالا بردن شناخت استقرائى تا بسر حدّ يقين انتخاب مىكند .
و نظر به آنكه دليل استقرائى از نقطهء نظر مكتب ذاتى از ايندو مرحله بايد بگذرد ما در تفسير دليل استقرائى بر پايهء مكتب ذاتى ، در دو فصل سخن ميگوئيم
فصل اوّل : تفسير دليل استقرائى در مرحلهء توالد موضوعى .
فصل دوّم : تفسير دليل استقرائى در مرحلهء توالد ذاتى .
در گذشته اشاره نموديم كه دليل استقراء در مرحلهء اوّل دليلى است استنباطى و چون بشرح اينمطلب برسيم خواهيم ديد كه چگونه دليل استقراء در اين مرحله مانند همان استنباطهائى است كه براساس توالد موضوعى است و دليل استقراء در اين مرحله نه جهشى از خاص به عامّ دارد و نه شكاف عقلى كه بر پايهء استنباط پر نشده باشد .
ولى دليل استقراء در اينمرحله ( چنانچه خواهيم ديد ) نخواهد توانست معرفت حاصل از استدلال استقرائى را تا سرحدّ يقين برساند بلكه در همان حدّ بالاترين درجهء احتمال توقّف مينمايد و بسرحدّ يقين رسيدن آن ، بدست مرحلهء دوّم از دليل استقرائى سپرده خواهد شد .
و چون كيفيّت استنباط از دليل استقراء در مرحلهء اول با نظريهء احتمال
الأسس المنطقية في الإستقراء ( مبانى منطقى استقراء ) ( فارسى ) — صفحة 145
مساهمون: السيد محمد باقر الصدر
ص١٤٥