ذكر تعمير اوقاف سمرقند و تربيت علما و فقرا
بعد از انعقاد مجلس بهشت آئين و اتّفاق سلاطين روى زمين همّت عالى خانى ميل بالقاء مباحث علميّه فرموده ، از هر باب مباحثات لايق در ميان آمد و علما و افاضل و اعيان و اماثل در حلّ مشكلات قدم پيش نهادند و زبان بمباحثات رسميّه بر گشادند و درين مجلس خاطر همايون التفات به تربيت علما و طلبهء سمرقند فرموده ، اشارت عليّه به تحقيق اوقاف آن مملكت سانح شد و اين فقير حقير بواسطهء اندك ضعف مزاجى كه داشتم ، آن روز بعزّ خدمت سرافراز نشده بودم و در گوشهء انزوا ساعتى اختيار خلوتى كرده بودم . لطف فقير نواز حضرت خان عاليمكان ، تفقّد حال اين فقير فرمودند و از مهمان خداى فقير سؤال فرمودند كه فلان كجاست كه امروز درين محفل ناپيداست ؟ مهمان خداى عذر ضعف فقير را به زبان حال بيان كرد و اشارت عليّه بارسال رسول در طلب فقير سانح گشت و بعد از حضور در آن مجلس سرور ، اشارت عليّه سانح شد كه باتفاق قاضى سمرقند تحقيق موقوفات و مراتب مدرّسان و طلبهء آن مملكت نموده شود و حقيقت امر معروض محفل همايون [ 134 پ ] گردد تا نزد خدّام ، معيشت صدور با ارباب استحقاق اوقاف واضح گردد . بعد از تحقيق و عرض در موقف جلال خانى ، حكم همايون عزّ صدور يافت كه مدارس و خوانق كه از حادثات زمان روى در ويرانى نهاده ، آبادان سازند و وظايف مدرّسان و طلبه بر مقادير استحقاق و شروط واقفان رسانند « 1 » و در خوانق و مزارات نذور و صدقات كه حاصل گردد در وجه اصناف ثمانيه كه مستحقان زكواتند رسانند و حكم شد كه آيت كريمهء
« إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكِينِ وَ الْعامِلِينَ عَلَيْها »
« 2 » الآيه ، بر صدور مثالات ديوان عالى كه در باب خوانق و مزارات صادر شود نويسند . فى الجمله
هامش
( 1 ) - در اصل : رسانيد .
( 2 ) - سورة التوبه قسمتى از آيهء : 60 .