ذكر رفتن حضرت خان بتماشاى مدرسه در سمرقند
دوم روز عزم خانى متوجه تفرج مدرسهء عاليه شد كه بناى خاصه آن حضرت است و صباح روز شنبه بارهء سعادت و اقبال را در زير زين زينت و جمال كشيده بر بارگاه خلافت حاضر گردانيدند و حضرت اعلى خاقانى خانى بدولت و اقبال بربارهء عزّ و جلال راكب گشته و حاضران از سلاطين كامگار و علماء عاليمقدار و امراء نامدار در ظلّ رايت عالم مدار مصاحب و مراكب گشته ، از دروازهء چهار راهه به شهر سمرقند بىمانند در آمدند . آن مملكت فرخنده آثار را دولت از در در آمد كه او را از ورق [ 124 ر ] چهرهء حضرت خليفهء زمان فال بخت و مراد بر آمد و موكب همايون از اسواق آن مدينه بطريق وقار و سكينه عبور فرموده در عين دولت و كامرانى در عالى مدرسهء خانى نزول اجلال فرمودند .
وصف مدرسهء خانيه در سمرقند
چه مدرسه ! بنايى مشدّد كه اساس آن از تشييد مبانى ارم ذات العماد حكايت گويد و اساسى ممهّد كه بنايش رفعت بر طاق مقرنس فلك مثمن جويد .
طاقش مگر جفت نهم طاق گردونست كه اساس گنبد هرمان نزد او پست و دونست .
حجراتش از حجرات جنة فردوس سخن گوست و ايوانش در رفعت فراز ارتفاع گنبد مينوست ، صحنش از اتساع « 1 » عرصه ، خلاء غير متناهى را اثبات كرده و سقفش از نقوش زركارى ، سقف سبع طباق را در مقام خجالت آورده .
ابيات
در سمرقند خان چو مدرسه ساخت * شهرت علم در جهان انداخت
چرخ هفتم كمينه پايهء او * بلك نه چرخ زير سايهء او
هامش
( 1 ) - در اصل : اقساع .