تجار و مردم و رعيت خيلى از شاه جهت برداشتن گمركات در شهرهاى داخلهء ايران راضى هستند و مىگويند مأكولات ارزان خواهد شد و سابق در گمرك نظم نبود و اجزاى گمرك خيلى تعدى مىكردند و هرچه مىخواستند مىگرفتند . تمام موقوف شد . در اجناس داخله و خارجه به يك ميزان صد پنج شد يعنى از صد تومان جنس پنج تومان مىگيرند . فقط ضرر اين كار از براى جنس خارجه است كه به ايران داده مىشود . موسيو نوز رئيس گمرك بازديد كرده كه امسال گمرك از همين صد پنج ، شش كرور تومان خواهد شد . بعد از مدتى به بيست كرور گمرك ايران خواهد رسيد .
در عشر اخير ذى حجه ، ما بين اتابيك و وزير دربار صلح شد و مراوده كامل شد .
چندى قبل در پطرزبورغ ما بين دولت و شاگردهاى مدارس نزاع شد و اهل شهر شوريدند و گفتند ما سلطان نمىخواهيم .
اين اوقات ، در بعضى از شهرهاى ترانسوال بيرق انگليس را افراشتند . اما باز ترانسوالها و اهالى كاپ دست از جنگ برنداشتند و مىگويند اگر يك نفر از ما [ هم ] بماند دست برنداريم . به اين واسطه خسارت كلى به انگليس رسيده مىگويند ضرر انگليس از دو هزار كرور بيش است و حال بدان سرند كه ديگر صلح با ترانسوالها ننمايند .
تا ماه ذى حجه در هند و بمبئى طاعون موجود است و بيداد كرده و عدهء اموات زياد شده است .
در عشر اول محرم ، حاجى ملك التجار در طهران انعقاد بانكى كرده كه به اعتبار به مردم پول قرض بدهد از قرار تومانى صد دينار .
در عشر اول محرم ، آصف الملك برادر آصف السلطنه در طهران وفات كرد . در عشر اول محرم ميرزا محمد خان پيشخدمت همايونى پسر ميرزا حسن خان مستوفى كاشانى ملقب به امجد الممالك شد .
در ذى حجه در عراق عرب و با شدت دارد .
در ذى حجه در تبريز اغتشاش سخت ما بين علما و دولت شد . به اين واسطه ، قرار شد وليعهد به طهران بيايد و نظام السلطنه هم از پيشكارى و وزارت معزول بشود و
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى ) — صفحة 567
مساهمون: عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
ص٥٦٧