مردم مقبولتر مىباشد . ما بين مردم كه مىايستد برازندگى و برترى بر سايرين دارد . ليكن قدرى بىنمك است . زلف كمى دارد . اما وسط سرش سفيد و پرمو است . طبيعتش متلون المزاج است . به دوستى او اطمينان كسى نمىتواند بنمايد . چنانكه هر سالى به يك نفرى محبت مفرط داشته و در سال بعد عداوت مفرط و قدرى بلادت و كندى در ذهن دارد و زودباور مىباشد و بهكسى كه محبت دارد حرف او را همهجور مىشنود و مطيع اوست . شهوتپرست و صورتپرست است و به پسران و مرد خوشگل محبت زياد دارد و در عمل لواط بىاختيار است . چنانكه مىگويند در ايام وليعهديش در تبريز شاگرد بنايى كه در عمارتش بنايى مىكرد و برورويى داشت درسپوخت و اغلب نوكرهاى خوبصورت خود را . . . است چنانكه يكى از نوكرهاى مخصوص او بقال اقلى است به تركى يعنى پسر بقال كه در جوانى به او رغبت كرد و او را پيشخدمت خود ساخت و آن عهد از تمام نوكرهايش برترى يافت و از عشق او ديوانه بود و اين عمل شنيع در آذربايجان شهرت كرد و پدرش ناصر الدين شاه در طهران شنيد و به او نوشت كه او را بيرون نما . باز گوش نداد و با او . . . مىكرد .
اين شاه قمار نيز مىنمايد . از آنطرف مرد خيلى بااعتقادى است . اعتقادش به خدا و پيغمبر و ائمه عليهم السّلام به كمال است ، مخصوصا به سادات احترام فوق العاده [ مى ] گذارد . در كرم و سخاوت حاتم عصر خود است . در حلم و بردبارى بىنظير است . به قول خودش هنوز از دهنش حكم قتل درنيامده ، مواجب كسى را نبريده ، ادب فوق العاده دارد . با نوكرهاى وليعهد خود انس زياد دارد . شاه اغلب رماتيسم دارد . همچنان ورم كليه كه اغلب در مثانهاش سنگ پيدا مىشود . بواسير نيز دارد . هر سالى چند بار درد پا و درد دست مىكند كه قوهء حركت ندارد . مىگويند اين مرضهاى قبل از لواط است . « 1 »
شاه خط محكمى دارد . زبان فرانسهء طوطىوارى كمى مىداند . اشعار خيلى حفظ دارد ، بيشتر اشعار فردوسى ، احاديث و تاريخ به ياد دارد . نقاشى و جغرافياى قليلى مىداند . در تيراندازى بىبديل است . خود گفتند كه : نماز صبح من ترك نشده است .
هامش
( 1 ) . جمله غلط است و بىمعنى . ظاهرا مىبايست چنين باشد : مرضها از قبل ( به كسر اول و فتح دوم ) يعنى ناشى از نتيجهء ، اثر و امثال آن .