اين اوقات ميرزا محمد ولى قاينى ساكن طهران كه در جرگهء عرفا و اهل ورع است خواب ديد كه قافلهاى مىگذرد و او هم جزو قافله است . پرسيد از كيست . گفتند قافله حضرت سيد الشهدا عليه السّلام است . در اين بين ديد لشكرى انبوه رسيد و قافلهء حضرت را ممانعت از حركت كرد و آخر الامر به جدال انجاميد . گفتند رئيس اين لشكر آصف الدوله حاكم حاليهء طهران است . در ضمن زدوخورد ، صداى شعرى آمد كه كسى مىخواند من گوش دادم اين شعر را شنيدم :
شنيدم كه آزار دلها پسندى * پسنديدهء تو پسنديده باشد
پرسيد خوانندهء شعر كيست گفتند حسين عليه السّلام است .
روز دوم ماه او [ ت ] مطابق پنجشنبه پنجم ربيع الثانى ، هنگامى كه مظفر الدين شاه از پاريس به كالسكه نشسته عزيمت و رسايل داشت شخصى سالسن نام از طايفهء آنارشيست با طپانچه به ركاب كالسكه مىجهد كه شاه را بكشد . ليكن حكيم الملك وزير دربار كه در كالسكهء شاه بود طپانچه را از دست او بيرون آورده پليس او را مىگيرد . « 1 »
چند سال است كه ارض اقدس ، روز ولادت امام ثامن عليه السّلام را كه روز دهم است عيد مىگيرند خصوصا امسال در مشهد نايب التوليه حاجى سيد حسين ضيافتى شايان نمود و دو سه هزار نفر را اطعام كرد و تمام آستانهء مقدسه را از چراغها منور كردند .
حسام الملك « 2 » والى كرمان و بلوچستان به سلامتى شاه از تير آنارشيست ، قريب نهصد و پنجاه نفر اعور و اعرج و ناقص الخلقهء ديگر كرمان را احضار كرده به هريك ، يك بليت داد كه ساليانه روزى يك چهاريك نان بگيرند و دو باب دكان خبّازى از خود براى فقرا وقف كرد و تمام فقراى كرمان را هم نفرى پنج هزار دينار بخشيد . در تمام ولايات ايران به جهت سلامتى شاه از تير آنارشيست در شب دهم ربيع الثانى چراغان كردند .
هامش
( 1 ) . سوءقصد كننده كه نامشSalsonو جزو آنارشيستها بود دستگير و در دادگاه محكوم به حبس ابد شد . او را به جزاير سالوLesiles du salutبردند . روز دهم نوامبر در دادگاه محكوم شد و در 19 ژوئيه سال بعد درگذشت . تفصيلات مرگ او و تصويرش در مجموعهء اسناد ايران و عثمانى جلد 5 صفحه 181 از انتشارات دفتر مطالعات سياسى و بين المللى وزارت خارجه آمده است .
( 2 ) . زين العابدين خان حسام الملك قراگزلو