در عشر دوم محرم ، يك نوع طاعون اسب ميرى در طهران ميان اسبهاى توپخانه افتاد .
عدهء كثيرى مردند و بعد از اين ميان اسبهاى قزاق افتاد . مىگويند سبب اين است كه به اسبهاى توپخانه از بس كه علف دادند و جو ندادند اين مرض را گرفتند .
نظام السلطنه پيشكار آذربايجان براى آمدن شاه به تبريز سيورسات خوبى تدارك ديده بود . با آنكه غله ناياب بود ، نان را به قيمت هشت عباسى فروختند .
از اخبار 1900 ميلادى ظاهر مىشود كه ميكروبى مضرّه در اشجار پيدا گرديده در امريكا كه زود درخت را خشك و از ثمر محروم دارد و هم اين مرض مسرى است و چون در درختى پيدا شد زود به درختهاى ديگر سرايت نمايد . لهذا حكومت امريكا حكمى به تمام ولايات صادر گرديده كه مانع دخول اشجار امريكا به خاك عثمانى گردند .
در عشر دوم صفر ، در طهران زنها شورش كردند و الواط شهر نيز پيروى آنها را كرده گرانى نان را بهانه كرده چند نفر زن پيش افتاده نخست دكاندارها را مجبور كرده دكاكين را بستند . پس از آن به خانهء حكومتى آصف الدوله يعنى ديوانخانه ريختند و اسباب آنجا را به تاراج بردند و خانه را خراب نمودند و آصف الدوله را خواستند بكشند . فراشها اجماع كرده چند نفر زن را زخم زدند و به قولى كشتند . زنها نيز فراشها و فراشباشى را زدند و تعاقب آصف الدوله نمودند . فرار كرد . از آن پس به خانهء شهرى او حمله بردند . تا غروب بلوا بود و همه مىگفتند نان بايد ارزان شود و قرار به چهاردهم ، فردا ، دادند كه كار را يكسره نمايند . آصف الدوله فردا را قرار داد كه نان هشت عباسى باشد و گوشت هفتصد دينار . مردم و زنها دست نكشيدند و جمعيت كردند و به خانهء ملاها ريختند . از جمله به خانهء حاج ميرزا حسن آشتيانى كه با آنها همراهى نمايد . اقدامى نكرد . لهذا به خانهء او حمله بردند . از جمله ميل زورخانه از آنجا درآوردند و تصنيف براى او ساختند و در شهر گرديدند و نسبتها به او دادند . باز به خانهء آصف [ الدوله ] حمله بردند . او حكم داد درها را بستند و سوارهاى شاهسون كه ايل خود اوست به دور خانهاش با حربه كشيك كشيدند و با مردم زدوخورد نمودند . از آنطرف ، سپهسالار افواج در تمام شهر پراكنده كرد و درگذرها چاتمه قرار داد و دكاكين را حكم داد باز كردند و گفتند نان در فردا هفت عباسى
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى ) — صفحة 511
مساهمون: عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
ص٥١١