از آن طرف ، شاه محقق السلطنه سرايدارباشى را به مدرسه فرستاد كه مختار السلطنه را من معزول و تنبيه مىنمايم . طلاب چون در حقيقت سر نداشتند از هم پاشيده شدند .
مىگويند مختار السلطنه معزول خواهد شد . اما تا آخر ماه شوال معزول نشد . صدراعظم از مختار السلطنه و حركاتش راضى نيست . ليكن چون حامى مختار السلطنه حكيم الملك است از عهدهاش برنمىآيد . در هر صورت از براى ظاهر شرع و علما خيلى خفت شد .
شاه در شوال ، به نظام السلطنه تلگراف زد كه براى سفر ، من به فرنگ از راه تبريز خواهم رفت . دوازده هزار نفر همراه من است . تو دوازده هزار خروار غلّه آماده كن .
نظام السلطنه جواب داد كه من از آذوقهء امسال آذربايجان عاجزم . از كجا مىتوانم دوازده هزار خروار آماده كنم . يا من استعفا مىكنم يا شاه از اين راه به اروپا نرود و زمستان امسال كه غلّه در تبريز ناياب بود نظام السلطنه « 1 » از راى رزين غلهء تبريز را فراهم آورد و يك من تبريز نان را يك قران فروختند .
صدراعظم خيال دارد كه مشير السلطنه را از وزارت خزانه معزول كند . زيرا كه مشير السلطنه باطنا اطاعت كامل از صدارت ندارد .
در غرهء ذى قعده گفتند كه صدراعظم گمرك ايران را سالى چهار كرور قرار داده اما مىگويند در باطن سالى شش كرور بوده است تا قرض دولت را از اين راه بدهد .
از براى اول سال نو ، وزارت خارجه تذكرهء مخصوص چاپ كرده و هر تذكره را كه پانزده هزار بوده دو تومان نموده و هم در هر ولايت كه تذكرهء عبورومرور باشد مفتش خواهد فرستاد .
از اول رمضان ، مصطفى بك كامل در مصر ايجاد روزنامهاى مسمّى به اللواء نموده و هفتگى است . مطلبش بيشتر در حبّ وطن و آزادى مصر از چنگ دشمن است . دولت انگليس اين اوقات خيال نفوذى در بحرين دارد .
تا عشر اخير شوال ، هر جنگى كه ما بين ترانسوال و انگليس شده است ، فتح بيشتر از براى لشكر ترانسوال بوده است .
هامش
( 1 ) . حسينقلى خان نظام السلطنه ما فى كه در مشروطيت به صدارت هم رسيد .