اين اوقات عدد شاگردان مدرسهء رشت به پنجاه نفر رسيده است و در آن مدرسه فارسى و مقدمات و زبان روسى و فرانسه و مختصر مقدمات حساب و جغرافيا و تاريخ - خصوص تاريخ اسلام - بحث مىشود .
قريب بيست سال است انجمن مخصوصى در تحت رياست شخص پادشاه در مملكت ژاپون منعقد شده كه آنچه كتب جديده و قديمه كه در فرنگ و آسيا به هر زبان بيابند ، به لغت ژاپونى ترجمه نموده رواج مىدهند .
در بيست و چهارم ذى قعده صفيعلى شاه كه از عرفاى نامى طهران و پيرو شاه نعمت الله [ ولى ] بود و قرآن را ترجمه كرده به نظم درآورده و جمعى از بزرگان طهران مريد او بودند و در قلوب آنها رسوخى داشت ، در سنّ شصت و پنج به مرض سكته رحلت كرد . « 1 »
در عشر سوم ذى قعده اطاق بيرونى مظفر الدين شاه كه در عمارت گلستان است و معروف به اطاق برليان مىباشد و بيشتر پادشاه در آنجا مىنشيند خراب شد . حال مشغول تعمير آنجا هستند . مبالغى گزاف مخارج دارد .
در عشر دوم و سوم ذى قعده مرض درد دست و پا و نواسير شاه شدت دارد و بيشتر خوابيده و بىدماغ است . اميدواريم كه خداوند تعالى شفاى عاجلش بدهد . زيرا كه بسيار شاه حليم با رحم كريم نجيب است ليكن به جهت اين صفات ، نوكرهاى تبريزى او قدرى تسلط به او پيدا كردهاند و هرچه بخواهند از مواجب و منصب و حكومت از شاه مىگيرند . شاه به جهت زيادى حيا ، رد مسئول آنها را نمىكند . اين است كه قدرى
هامش
استفاده مىكنند نه از رنگهاى طبيعى نباتى مثل روناس و نيل و لاجورد و به همينجهت از شمار خريداران فرش ايرانى كاسته خواهد شد چنانكه اكنون نيز همين وضع حكمفرماست . نگاه كنيد به مجموعه اسناد منتشره از « صنعت فرش ايران » از مجموعهء اسناد تاريخى مركز اسناد رياست جمهورى . تهران 1381 ه . ش در دو جلد .
( 1 ) . در خصوص صفيعلى شاه و تمردش از مراد و مرشد خويش حاج محمد منور على شاه رجوع شود به حديقة الشعرا ج 2 ذيل صفى اصفهانى و منابعى كه به دست داده شده است . اين كتاب به وسيلهء عبد الحسين نوايى تصحيح و به همت انتشارات زرين در سال 1360 چاپ شده .