البحر كشتى را آتش زده است . روزنامهاى در اين باب در امريكا چاپ شد و مردم به هيجان آمدند و تدارك جنگ ديدند . اسپانيا ، شورشيان كوبا را محرك آمريكا دانستند و در مجالسشان اسم امريكا را به بىديانتى ذكر كردند .
ماده از طرفين غليظ شد و آثار جنگ ظاهر . روابط پلتيكى طرفين منقطع . سفير اسپانيا از واشنگتن و سفير اتازونى از مادريد برخاست . اول محاربه در جلو جزاير فيليپين « 1 » نزديك شهر مانيلا اتفاق افتاد . كشتىهاى اسپانيا دو برابر بود و نيز از استحكام سواحل كمك داشت و هم تربيت تحت الارض اسپانيا بسيار داشتند . « 2 » با اين همه پس از آنكه كشتىها به هم نزديك شدند و شروع به توپ باريدن بر يكديگر كردند ، در ظرف سه ساعت ، چهارده كشتى جنگى اسپانيا به آتش توپهاى امريكا بسوخت و در قعر دريا ناپديد شد و عساكر نيمى غرق ، نيمى اسير شدند . اين اول جنگ بود . از آنطرف سردار شورشيان جزاير فيليپين كه همواره منتظر چنين روزى بود ، در خشكى بر عساكر اسپانيا بشوريدند و اطراف مانيلا را فرو گرفتند . به رياست مسيو اكينالدو چندين جنگ سخت با اسپانيا نمودند « 3 » و در هر دفعه غالب شدند و جمعى را به اسيرى بردند . عدد اسراى اسپانيا به هشت هزار رسيد . اين اخبار به گوش ملكه و وزراى مادريد رسيد . سخت افسرده شدند در دفعه ثانى يك دسته كشتى جنگى به سواحل كوبا « 4 » فرستادند .
كشتىهاى امريك استقبال كردند در خليج سانتيگو محاربه ثانى بحرى روى داد . هشت كشتى اسپانيا به كلى بشكست . تمام كشتىهاشان بعضى بسوخت و بعضى غرق شد و از همين ساحل امريكايىها لشكر به خشكى بردند . پس از جزيى جنگى ، در خشكى ، قريب به آخر سال گذشته مسألهء صلح به اختتام رسيد و مستعمرات اسپانيا در اقيانوس پاسيفيك « 5 » بر باد رفت و ضميمهء ايالات متحده شد .
هامش
( 1 ) . جزايرPhilppmeبه نام فيليپ پادشاه اسپانيا نامگذارى شده . مانيلا يا مانيل امروز هم پايتخت فيليپين است .
( 2 ) . جمله چندان روشن نيست . شايد منظور اين باشد كه به منابع زيرزمينى نيز دسترسى داشتند .
( 3 ) . منظور استقلالطلبان جزاير فيليپين است كه با اشغالگران اسپانيايى در مبارزهء شديد بودند .
( 4 ) . در كوبا هم مردم محلى از استعمار خشن اسپانيايىها در رنج بودند و براى استقلال خود مبارزه مىكردند و سرانجام موفق شدند .
( 5 ) . يعنى اقيانوس آرامPacifique.