ذغال آب كردن آن سهل است . عرض [ آن ] از سه ذرع الى شش ذرع و طول يك فرسنگ است .
معدن مرقشيشاى نحاسى كه معروف به مرقش مس است در كوه كركس كه يك فرسخ است پيدا شده كه دو رشته مىشود . از قرارى كه معلوم مىشود خيلى معدن معتبرى است . احتمال طلا هم در رشتهء علياى آن مىرود . چون مرقشيشا بر چندين قسم است ذهبى و نحاسى و فضى و حديدى و در علم معدن تجربه شده است كه در معدن مرقشيشاى ذهبى و نحاسى احتمال طلا مىرود ، اين احتمال داده شد در نزديكى همين معدن ، معدن آهنى هم پيدا شده است .
معدن كرندن كركس بسيار معدن ممتاز كثير المنفعتى است و عمق اين معدن ، كرندن آبدار ممتاز كه عبارت از ياقوت باشد دارد و خرده « 1 » سنگهايى كه در فضاى رودخانه به دست آمد معلوم مىشود كه روى معدن هم بعضى جاها كرندن آبدار و بعضى جا بىآب است . چون برف مانع بوده قدرى از بىآب آن نمونه آورد . همين كوه ، معدن موميايى هم دارد . آن مهندس گفت از روى حتم مخزن گنج ايران است .
معدن سنگ مرمر فيما بين ميلاجرد و ابيانه كه از دهات بلوك طرقرود و نطنز است پيدا شده . اين معدن زمينى است كه تقريبا به قدر دويست ذرع از سطح زمين ميلاجرد و ابيانه بلندتر است . سه فرسخ دور معدن مىشود . چند نوع معدن دارد : سفيد موجدار و بىموج ، سبزرنگ ، زمردرنگ ، نباتى رنگ . سنگ يشم هم به همين الوان دارد . چند تخته سنگ از روى معدن برداشته و در اصفهان يك دست كاسه و بشقاب و سينى تراشيده به خاكپاى همايونى داد .
اين معدن از معادن مرمر يزد بهتر و بيشتر است به دليل اينكه سنگهاى اين معدن از سفيد و سبز و نباتى يك رنگى است و تراشيدن آن آسان است و به طهران نزديك . در پانزده فرسنگى كاشان است . حجارين نيم ذرع در نيم ذرع اين سنگ را چهار تومان قيمت كردهاند . مخارج كندنش آسان است ، زيرا كه خاك رويش كم است . سنگ مرمر اين معدن به حجم هفت گره ديده شده .
هامش
( 1 ) . متن : خورده