در رجب المرجب 1316 ، در قاهرهء مصر ، جريدهء فارسيه موسوم به ثريا ايجاد شده .
نگارنده و مديرش ميرزا على محمد خان كاشانى است .
كتاب سرگذشت ژرژ انگليسى عاشق مادموازل مارتى پاريسى نگارش ميرزا فروغى ذكاء الملك « 1 » در رجب المرجب 1316 در طهران طبع شد .
در سحر شب جمعه نهم شعبان المعظم 1316 ، حاجى محمد حسن امين دار الضرب اصفهانى كه متمولتر تجار ايران بود و مكنتش را تا پنجاه كرور گفتهاند ، وفات كرد به سن [ ؟ ] . در حقيقت ركن تجارت ايران منهدم شد . مكنت او از چند راه حاصل شد . يكى آنكه زرى و يراق كه سابق از خارجه به ايران مىآوردند اصل بود ، يعنى نقره بود . او دستور العمل داد تا از مس ساختند و سالهاى دراز به ايران آورد و بهجاى اصل فروخت و كسى ندانست . سبب تمول دومش آنكه معدن فيروزهء خراسان را از براى برادرش به جزيى اجاره كرد و منافع كثيره برد . سبب تمول سومش آنكه ضرابخانهء طهران را اجاره كرد ، و بيست كرور پول سياه سكه نمود . يعنى مس را به شش هزار خريد و سكه كرده سه تومان و دو هزار فروخت و چنان ازين بابت پول را خراب كرد كه گويا هرگز اصلاح نشود و نيز در قران بار زياد زد . بارى حاجى محمد حسن يك مملكت ايران را خراب كرد و خود را آباد نمود . در اين سال 1316 محض مردمفريبى و جذب قلوب و كثرت اعتبار ، نرخ طهران را به عهده گرفت و قدرى هم نرخ تنزل كرد . عمرش وفا نكرد . در اول حاجى محمد حسن گيوهفروش بود و در اندك مدت صاحب اين همه مكنت شد .
مصارف جنگ بحرى دولت جمهورى اتازونى « 2 » به جهت سال آينده تخمين شده كه چهل و هفت ميليون دلار خواهد بود . تاكنون دولت اتازونى اينقدر مصارف را منظور نكرده بود .
حساب شده كه سال گذشته پنجاه ميليون اونس طلا و چهل و دو ميليون اونس نقره از خارجه وارد هند شده و اونس به وزن شش مثقال و ربع مىباشد .
هامش
( 1 ) . يعنى ميرزا محمد حسين ذكاء الملك كه اعتماد السلطنه از وى به عنوان ميرزا فروغى ياد مىكند و او پدر ميرزا محمد على خان ذكاء الملك دانشمند و سياستمدار معروف است .
( 2 ) . كلمهء فرانسهءEtats - unisبه معناى ممالك متحده ( امريكا ) .