خامس آل عباست كه تمام شهر را در شب عيد چراغان نمايند و آتشبازى كنند .
در اين سال 1316 ، سفير روس مقيم اسلامبول از سلطان عثمانى خواهش نموده كه مسلمانانى كه تازه در بخارا و خيوه متولد مىشوند ، دولت عثمانى اعتراف به تبعيت آنها نسبت به روس بنمايند . باب عالى جواب داده براى قبول اين مطلب حاضرم به شرط آن كه دولت روس با آنها در دعاوى و محاكمات و كيفر جنايات و كليهء احكام سياسيه به مقتضاى قانون عثمانى رفتار نمايند .
از قرار معلوم فوت خاقان چين دروغ بود ، لكن در عمارات سلطنتى او انقلابى روى نموده كه امپراطريس زوجهء خاقان سابق زمام سلطنت را به دست گرفته . اسم اين خاقان تسائىتين هوانكتين و لقبش كوايكسو مىباشد . مرد ملايمى است . در تمام عمر در پايتخت بود . بعضى گويند با اطلاع است و حال خيلى اندوهناك و اين بهجهت دستاندازى دول خارجه به ملك اوست . لهذا امپراطريس مداخله در امر سلطنت به هم رسانيده است .
خلاصه تسائىتين پسر شاهزاده شون و نوادهء تااوكونك روز دوم ماه او [ ت ] سنهء هزار و هشتصد و هفتاد و دو در شهر پكن متولد شده ، در زمان فوت پسر عم خود ، تسائىشون پسر امپراطريس تسوئى ، سيزده ساله بود كه به تخت سلطنت چين نشست و امپراطريس مشار اليها با مادر خاقان حاليه نايب السلطنه او شدند و از سال 1881 و بعدها امپراطريس تسوئى تنها نيابت سلطنت داشت و تا سال 1889 حال بدين منوال بود . از آنوقت تسائىتين خود به استقلال به سلطنت پرداخت . اين خاقان روز بيست و هشتم فوريه سنهء 1889 يههونولا دختر كويى كسيانگ را در حبالهء نكاح خود درآورد .
پس از جنگهاى پياپى امريكا با اسپانيول و شكست و خسارت اسپانيول ، 25 رجب المرجب 1316 هجرى عهدنامهء مصالحهء ما بين دو دولت در پاريس ممضى شد .
امير عبد الرحمن خان فرمانفرماى افغانستان بسيار ساعى است كه رفع احتياج مملكت افغانستان را از خارجه بنمايد و به مال التجارهء خارجه گمرك فراوان بسته و بسيارى از صنايع را در مملكت بنياد كرده . چنانكه از هشت [ سال ؟ ] به اين طرف سى و نه كارخانه دائر كرده ، اگر تا ده سال ديگر امير زنده باشد ، از قراين در وسط آسيا ، افغانستان تالى ژاپون خواهد شد .
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى ) — صفحة 219
مساهمون: عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
ص٢١٩