در سودان مصر ، ده سال پيش شخصى از اعراب مسمّى به محمد احمد خروج كرد و ادعاى مهدويت كرد . جمعى به دور او گرويدند . سودان را از براى خود تصفيه كرد . پس از آنكه مرد ، جانشين او پيشواى متابعان او شد و با مصر و انگليس نزاعها كرد . اينك هشتاد هزار قشون مسلح دارد و هر روزه با مصر و لشكر انگليس نزاعها مىكند . تا حال كه سودان به تصرف اوست .
[ به ] تاريخ دو ماه پيش ، روزنامهء پتىژورنال فرانسه صورتى نقش كرده مملكت چين را مانند يك نان شكر [ ى ] ، در روى ميز گذاشته و صور دول معظم را در اطراف آن ميز مرتسم كرده و به دست هر يكى كاردى آخته و افراخته داده كه هريكى از آن صور ، با كارد كشيدهء خود ، قسمتى از آن نان براى خود تعيين نموده و بريده و باز براى حصهء ديگرى غبطه مىخورد كه چرا بايد بيشتر از من ببرد و از ميان همهء دول ، آلمان و انگليس با كمال تيزى به يكديگر مىنگريستند . آلمان بندر كيانغچانغ را مىخواهد بگيرد و تا پنجاه سال در تصرفش باشد و حكومت مزبور با مضافاتش از دولت چين سلب و به آلمان واگذار و بعدها [ كه ] آلمان خواست كيانغ [ چانغ ] را با نقطهء ديگرى از مملكت چين عوض نمايد چين حق معارضه ندارد . انگليس هم مىخواهد صد و بيست كرور تومان در مرابحه صدى چهار به چين دهد تا قرض ژاپون را بدهد . در اين اخير حساب شده كه در چين هر سال تجارت انگليس معادل پانصد كرور تومان است . هم گويند آن مبلغ را در موعد پنجاه سال قرض داده در مقابل راه سه بندر چين را به روى تجارت خود باز كرده ، اگر هم انگليس لازم بداند در هر نقطه از نقاط چين راهآهن بكشد . بعضى گويند چونكه پول به چين قرض داده حكم آن را دارد كه تمام چين مال اوست و انگليس پرميل به وسعت مملكت ندارد بلكه نفوذ تجارتى خود را در همهجا مىخواهد .
در اين سال ، در ازمير رسالهء موسوم به مقتبس طبع شده .
اين اوقات دولت چين گويند بيدار شده و درصدد آن است كه براى اصلاح معايب خود ، از سيصد و شصت ميليون چينى همان پنجاه ميليون مسلمين را اختيار نمايد براى وارسى و سركشى به مهام و مصالح ملك و دولت انتخاب كند .
در شوال المكرم اين سال ، ميرزا حسين خان قوام دفتر رئيس سابق بناخانه بعضى
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى ) — صفحة 202
مساهمون: عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
ص٢٠٢