ملك المورخين كتاب فهرستى از سلاطين و اتابكان عجم مختصرا نگاشت و به حضورش برد . بنده نيز حاضر بودم . شاه پس از آنكه نظرى كرد و توصيف فرمود ، به اين كلام دعا كه در حق اجداد او كه در كتاب نگاشته شده بود رسيد كه « طيب اللّه براهينهم » پرسيد براهين لقب كيست ؟ ميرزا مهدى خان وزير همايون و وزير مخزن ملبوس كاشى كه از مقربان است ، عرض كرد كه برهان « 1 » گويا نام يكى از حكمرانان است . البته وقتى كه پادشاه عامى باشد نوكرش نيز بايد چنين باشد . و ما مردم عجب اميد بيهودهاى داريم كه در پرتو تربيت او مردم ايران چون اهل اروپا شوند .
پس از شكست دولت چين از ژاپون و انجام مصالحه بين الطرفين ، [ چين ] عرق حميتش به جوش آمده قشون خود را به سبك اروپا قرار داده و روزبهروز در ازدياد تربيت مملكت خود مىكوشد . دول فرنگ هريك طرفى از چين را كه همجوار هستند مال خود مىدانند و بناى آمد و شد و تجارت نهادهاند و ظاهرا بر حمايت دولت چين ، على رغم ژاپون ، بر يكديگر سبقت مىجويند . يكى از دوستى چين فايده ببرند يكى ژاپون را تضعيف نمايند . روس از طرف شمال پيش رفته از وسط خاك منچورى راهآهن مىكشد كه طريق خود را به درياى شرق باز نمايد و مملكت كره را كه ديرزمانى است طالب آن است به چنگ آرد و دولت آلمان مركزى براى توقف سفاين خود در سواحل چين مىخواهد . اين ايام قتل چند نفر كشيش آلمانى را كه در بندر كيااوچان كه از بنادر چين است بهانه كرده سفاين بحرى آنجا داخل كرده و آنجا را فعلا تصرف كرده تا خونبهاى گزافى بگيرد و كليسايى به جهت نصاراى آلمان بسازد و راهآهنى در ايالت شانتونگ بنا نمايد . دولت چين جواب داده تا بندر كيااوچان را از عساكر خود خالى نكنند ، در اين باب مذاكره نخواهم كرد .
ميرزا على خان صدر اعظم امين الدوله در اين اوقات در قرب امامزاده يحيى دواخانهاى از خود ايجاد كرده و طبيب و دوايى در آنجا نهاده كه فقرا را مجانا معالجه كنند و دوا مجانا بدهند .
هامش
( 1 ) . برهان نام پادشاهى نيست و « طيب اللّه براهينهم » جمله دعائيهاى متداول بود . اما سلسلهاى به نام برهان شاهيان در دكن ( هند ) بوده است .