علوم و صنايع خارجه دستى دارد ، در جنب دروازهء نزديك به باغ عشرتآباد دولتى كارخانهء ريسمانبافى به طرز فرنگستان احداث كرده و مبالغى گزاف خرج آن نموده . اين اوقات ريسمانش درآمده و مستعمل است و سيصد خروار در سال ريسمان مىدهد .
كمتر از ريسمان اروپا نيست .
اين اوقات ميرزا محمد ملك الكتاب شيرازى رئيس مطبعههاى بمبئى كتاب موسوم به مفتاح الرزق و مفتاح الظفر فى آداب المالك و المملوك و الخادم و المخدوم تأليف كرده و به يادگار جلوس شاهنشاه حاليهء ايران طبع نموده و انتشار داده .
و در اين اوان ، رسالهء موسوم به رسالة الاسلام كه حاوى ترقيات اسلاميان و بيدار نمودنشان از خواب غفلت و واقف كردنشان از حالات سلف در اللهآباد هند به طبع مىرسد . يك حصهء آن ترجمهء تاريخ ابن خلدون مغربى است و حصهء ديگر او رسالهاى مىباشد موسوم به تبيين الكلام فى احكام الاسلام چاپ مىشود . و در اين سال كتاب مختصرى معروف به پندنامه در طهران و تبريز به طبع رسيد . مصنف آن حسنعلى خان امير نظام و پيشكار آذربايجان است . و درين سنه رسالهاى در آداب تعليم زبان پارسى به اصول آسان در بادكوبه تأليف شده و به طبع رسيده و در اين سال رسالهء موسوم به اديب در زبان اردو ، در پتنهء هندوستان چاپ مىشود . اين هنگام رساله [ اى ] در اتفاق اسلام و اسلاميان نثرا و نظما [ از طرف ] ميرزا محمد تقى كمال الدين طهرانى متخلص به « سنجر » شاعر به طبع رسيده و در هندوستان شايع است .
در روزنامجات است كه پس از شكست يونان از عثمانى ، دول [ خارجه ] « 1 »
برآنند كه عثمانى جزيرهء كريت « 2 » را آزادى دهد . دولت عثمانى به شرايطى چند آزادى مىدهد . اول اينكه حاكمى كه در آنجا معين شود - بر فرض كه عيسوى مذهب هم هست - بايد تبعهء عثمانى باشد . دوم در بعضى از نقاط جزيره ، قشون ساخلوى دولت عثمانى بايد اقامت نمايد . سوم سفاين آنجا داراى بيرق عثمانى باشد . چهارم دول به خون مسلمين ساكنين آنجا ضمانت كنند .
هامش
( 1 ) . منظور از دول [ خارجه ] انگليس و فرانسه و روسيه است .
( 2 ) .Creteجزيرهاى نسبتا بزرگ در مديترانهء شرقى