گشتاسب
شهريار بلندهمت عالىقدر صائبراى بود . در زمان او زردشت دعوى نبوت كرد و كتاب « زند » تأليف نمود . « 1 » گشتاسب به دو ايمان آورده آتشكدهها ساخت . ولايت بيضا و شهر اسروشنه از آثار او است و به قول صاحب تاريخ گزيدهء قلعهء سمرقند را نيز گشتاسب ساخته .
و گشتاسب اول پادشاهى است كه ديوان رسائل و مكتوبات نهاده فرمان داد تا مكتوبات را به عبارات خوب و كلمات مرغوب نويسند . و هم او فرمود كه بر يك روى سكه شكل آتشكده نقل كردند و بر جانب ديگر ، صورت او را مرتسم ساختند و پيش از وى اين رسم نبود .
اين كلمات از او است : احق الناس بالتواضع من احسن اللّه تعالى اليه و بسط بالقدرة يديه يعنى : سزاوارتر كسى از بنىآدم به فروتنى آن است كه حق سبحانه و تعالى دربارهء او عاطفت و احسان ارزانى داشته باشد و دست تصرف او بر مفارق جهانيان مبسوط ساخته .
و قال ايضا : ان الميت و من لا دين له سواء له و لا امانة لمن لا دين له . يعنى مرده و مرد بىدين نزد اصحاب يقين برابرند و امانت نيست مر آن كس را كه دين نيست .
اسفنديار
شهزادهء خويشتندار شجاعت شعار بود . از سخنان او است كه : الشكر افضل من النعمة لأنه يبقى و تلك يفنى . يعن شكر منعم از نعمت دادن افضل است .
مصرع :
چه آن برگذار است و اين پايدار .
و فرمود كه : لا تعمل عملا فى السر تسحى ان يذكر فى العلانية . در نهان بر كارى اقدام منماى كه اگر آشكارا شود شرمسارى برى .
بهمن
شهريارى بود به فضيلت و دانش از امثال و اقران منفرد . دست تصرف او به بسيارى
هامش
( 1 ) . كتاب زردشت اوستا بود كه در كتب مختلف بهصورت ابستا و ابستساك و ابستاق آمده و زند تفسيرى است بر اوستا ( ن ) .