وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ . لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ
« 1 » ؛ و اين آيهء شريفه :
قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ ، إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً . إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ
« 2 » .
ثانيا ، در قرآن كريم ، از دشنام و ناسزا اثرى نيست ، و چگونه ممكن است باشد ، در جايى كه خود قرآن در بخش مكّى از ناسزا و دشنام نهى فرموده است :
وَ لا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ . . .
« 3 » .
در سورهء مسد يا تكاثر هيچ گونه دشنام و تعبيرات ناهنجار ( چنان كه خاور شناسان مطرح كردهاند ) ، وجود ندارد . آنچه در اين دو سوره آمده ، تنها اخطار و وعيد است ، و بيان سرنوشتى است كه در انتظار ابولهب و كافران به خداوند است .
آرى ، در قرآن كريم سرزنشها و نكوهشهاى شديد يافت مىشود ، و اين تعبيرات كوبنده و سرزنشآميز هم در بخش مدنى وجود دارد و هم در بخش مكّى ، هر چند كه در بخش مكّى فراوانتر است ، با توجّه به شرايط فشار و خشونتى كه در مسير دعوت اسلام برقرار بوده ، و اقتضاى آن را داشته است كه قرآن نيز احيانا ، با خشونت و سرزنش با اين كارشكنيها برخورد كند ، و به اين وسيله از يك سوى ، روحيهء مسلمانان را تقويت كند ، و از سوى ديگر ، روحيّهء كافران را در هم كوبد ، چنان كه اندكى پس از اين اشاره خواهيم كرد .
برخى نمونههاى اين نوع سرزنش شديد در سورههاى مدنى عبارتند از :
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ . خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ عَلى سَمْعِهِمْ ، وَ عَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ ، وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ ما هُمْ بِمُؤْمِنِينَ . . .
صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ ، فَهُمْ لا يَرْجِعُونَ
« 4 » .
. . . وَ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَ الْمَسْكَنَةُ وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كانُوا يَكْفُرُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ يَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ، ذلِكَ بِما عَصَوْا وَ كانُوا يَعْتَدُونَ
« 5 » .
هامش
( 1 ) حجر ، 87 - 88
( 2 ) زمر ، 53
( 3 ) انعام / 108
( 4 ) بقره / 6 - 18
( 5 ) بقره / 61