حال كه از گفتگو دربارهء قصّهء حضرت موسى عليه السّلام ، چنان كه در قرآن كريم آمده است ، و نيز از گزارش داستان بر حسب توالى تاريخى پرداختيم ؛ شايسته است كه داستان حضرت موسى عليه السّلام را از دو زاويهء ديگر نيز ، متفاوت با زوايايى كه پيش از اين نگريستيم ، مورد مطالعه قرار بدهيم : نخست آن كه ، مشخّصات و مختصّات مراحل كلّى را كه حضرت موسى عليه السّلام در زندگى خود ، از آنها گذشته است ، بررسى كنيم ؛ دوم اين كه ، به بررسى موضوعات اين داستان به طور كلّى ، بپردازيم .
نخست ، مراحل زندگى حضرت موسى عليه السّلام
در اين ارتباط ، ملاحظه مىشود كه حضرت موسى عليه السّلام در طول زندگانى خويش ، سه مرحلهء اصلى را پشت سر نهاده است . دوران اوّل زندگى آن حضرت ، از ولادت شروع ، و به رسالت به سوى فرعون و فرعونيان منتهى مىشود ؛ دوران دوم ، از مبعوث شدن آن حضرت به رسالت ، آغاز مىگردد ، و به عبور از دريا پايان مىپذيرد ؛ دوران سوم نيز ، با خروج از مصر شروع مىشود ، و به پايان زندگانى آن حضرت منتهى مىگردد .
پشتوانهء تعيين اين محدودهاى سه گانه ، محدودهء رويدادهايى است كه قرآن كريم از زندگانى حضرت موسى عليه السّلام گزارش كرده است .
دوران نخستين
زندگانى حضرت موسى عليه السّلام نيز خود به دو دوره تقسيم مىشود :
دورهء اوّل ، با خروج آن حضرت ، ترسان ، از مصر ، پايان مىيابد .
دورهء دوم ، با ديدن آتش بر سر درخت ، به هنگام بعثت ، پايان مىگيرد .
وقتى مشخّصات كلّى اين دو دوره را بررسى مىكنيم ، حضرت موسى عليه السّلام ، با شخصيت يك انسان برگزيده ، در برابر ديدگان ما ظاهر مىگردد ؛ انسانى و الا كه خداوند سبحان مىخواهد او را براى انجام مأموريتهاى مهمّى آماده گرداند ؛ از جمله ، رهايى دادن بنى اسرائيل از آن ستم اجتماعى كه بر آنان مىرفت ؛ و رهايى دادن امّت مصر از بندگى و پرستش بتها ، و هدايت ايشان به سوى يگانهپرستى و بندگى خداوند سبحان .
بررسى اين مشخّصات ، سه ويژگى را به دست ما مىدهد كه در شخصيّت يك رهبر ، نقش تعيينكنندهاى دارند :