ناخواه پيش مىآيد ، گاه از سوى كافران و منكران دعوت ، و گاه از سوى باوردارندگان و مؤمنان به آن ؛ يا حالات تأثّر روحى و روانى زاييده از نعمتها و الطاف خداوندى نسبت به آن حضرت در اثناى دشواريهاى دعوت .
به عبارت ديگر ، موقعيتهاى مختلف رسالت و دعوت ، در روح و روان حضرت موسى عليه السّلام چندين نوع بازتاب گوناگون داشته است :
1 . غافلگير شدن او با ابلاغ رسالت ، و همچنين وحشت او از معجزهء خود و تبديل شدن عصا به مار سهمگين و سپس اژدها .
2 . دودلى او در جهت اقدام به دعوت ، به تنهايى ، و درخواست پيوستن برادرش هارون به او .
3 . ترس و هراس او و برادرش از بابت سخن گفتن با فرعون و ابلاغ دعوت الهى به او ، كه بر اثر آن مأمور شدند با فرعون به نرمى سخن گويند .
4 . احساس ترس آن حضرت در برابر جادوهاى جادوگران ، و نگرانى وى از بابت نتايج مسابقهء با جادوگران .
5 . موقعيت وى در ميقات با پروردگار خويش ، و خطاب خداوند متعال به آن حضرت كه چرا شتابزده از قوم خويش جدا شده است .
6 . خشم و تأسّف موسى عليه السّلام و موضع قاطع او در برابر قوم خود و برادرش و سامرى .
قرآن كريم ، گزارش اين بازتابهاى درونى دعوت حضرت موسى عليه السّلام را به گونهاى طراحى و ارائه كرده است كه بر دردها و رنجهاى اين فرستادهء خدا ، تأكيد نهاده باشد ، و جلوههاى گوناگون شخصيّت آن حضرت را هر چه بيشتر نشان داده باشد . چنان كه در شيوهء بيان نيز ضميرهاى مخاطب را ، چه در ارتباط با خداوند عزّوجل و موسى عليه السّلام و چه در ارتباط با موسى عليه السّلام و ديگران ، فراوان به كار گرفته است .
علاوه بر اين ، در برابر حضرت موسى عليه السّلام انبوهى از موانع و مشكلات حقيقى و مهم را مشاهده مىكنيم از قبيل : كوشش جادوگران براى گمراه كردن مردمان ؛ به كارگيرى شيوهء قلع و قمع و تهديد از سوى فرعون ؛ تعقيب موسى عليه السّلام و بنى اسرائيل از سوى فرعون و لشگريانش ، به هنگام عبور از دريا ؛ فتنهانگيزى سامرى در ميان بنى اسرائيل و تمرّد
علوم القرآن ( علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 415
مساهمون: السيد محمد باقر الحكيم
ص٤١٥